Беларуская старонка

УКАЗ

ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ

1 января 2022 г. № 1

Об объявлении 2022 года Годом исторической памяти

 В целях формирования объективного отношения общества к историческому прошлому, сохранения и укрепления единства белорусского народа постановляю:

  1. Объявить в Республике Беларусь 2022 год Годом исторической памяти.
  2. Совету Министров Республики Беларусь: с участием Генеральной прокуратуры, Национальной академии наук Беларуси, облисполкомов, Минского горисполкома разработать и утвердить республиканский план мероприятий по проведению в 2022 году Года исторической памяти; обеспечить координацию деятельности государственных органов, других организаций по выполнению названного плана.
  3. Настоящий Указ вступает в силу после его официального опубликования.

Президент Республики Беларусь                                        А.Лукашенко

Об объявлении 2022 года Годом исторической памяти

Особое внимание – сохранению исторической памяти

Прымаўкі

Дзевяць распаўсюджаных прымавак у рускай мове і іх аналагі ў беларускай.
развернуть
Па-руску: Без труда не вытащишь и рыбку из пруда
Па-беларуску:
  • Каб рыбу есьці, трэба ў ваду лезьці
  • Трэба нахіліцца, каб з ручая напіцца
  • Па дарозе ідучы, грыбоў не набярэш
Па-руску: Будет и на нашей улице праздник
Па-беларуску:
  • Прыйдзе тата нашае свята
  • Будзе і на вашай вуліцы кірмаш
  • Загляне сонца і ў наша ваконца
Па-руску: Взялся за гуж – не говори, что не дюж
Па-беларуску:
  • Узяўся за гуж, не кажы, што нядуж
  • Калі ўлез у дугу, не кажы “не магу”
  • Калі даўся запрэгчы, то дайся й паганяць
Па-руску: У страха глаза велики
Па-беларуску:
  • Хто баіцца, таму ўваччу дваіцца
  • У страха вочы па яблыку
  • Хто ваўкоў баіцца, па ягады ня ходзіць
  • Баяўшыся трэску, і ў лес не хадзіць
Па-руску: В тихом омуте черти водятся
Па-беларуску:
  • Ціхая вада грэблю рве
  • Ціхая вада берагі падмывае
  • У ціхім балоце чэрці растуць
  • Ціхі сабака спатайка кусае
  • Хто ціха ходзіць, той густа месіць
  • Ціхая свіння глыбока рые
  • Сядзіць ціха, а думае ліха
  • Бойся не таго сабакі, што брэша, а таго, што лашчыцца
Па-руску: Бабушка надвое сказала
Па-беларуску:
  • Бабка надвое варажыла
  • “Можа” надвое варожа
  • Надвое бабка варажыла, а ў вадно месца палажыла
 
свернуть

Дзяржаўная сімволіка Рэспублікі Беларусь

Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Беларусь з’яўляецца сімвалам дзяржаўнага суверэнітэту Рэспублікі Беларусь, уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча, якое складаецца з дзвюх гарызантальна размешчаных каляровых палос: верхняй – чырвонага колеру шырынёй 2/3 і ніжняй – зялёнага колеру 1/3 шырыні сцяга. Каля дрэўка вертыкальна размешчаны беларускі нацыянальны арнамент чырвонага колеру на белым полі, які складае 1/9 даўжыні сцяга. Суадносіны шырыні і даўжыні сцяга – 1:2. Сцяг мацуецца на дрэўцы (флагштоку), якое фарбуецца ў залацісты (вохра) колер. Пры цырымоніях і іншых урачыстых мерапрыемствах

Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Беларусь

Выкарыстоўваецца з наканечнікам ромбападобнай формы з выявай пяціканцовай зоркі, аналагічнай яе выяве на Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь. Наканечнікі вырабляюцца з металу жоўтага колеру.

Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Беларусь узнімаецца або ўстанаўлiваецца:

  • на будынку рэзідэнцыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь – пастаянна;
  • на будынках Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь і Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь – пастаянна;
  • на будынку Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь – пастаянна;
  • на будынках органаў Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь – пастаянна;
  • на будынках судоў Рэспублікі Беларусь, мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў – пастаянна, а
  • над будынкамі, у якіх праводзяцца пасяджэнні мясцовых Саветаў дэпутатаў, мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў, – на час правядзення пасяджэнняў;
  • на будынках, тэрыторыях і сродках перамяшчэння дыпламатычных і консульскіх прадстаўніцтваў,
  • на будынках гандлёвых устаноў Рэспублікі Беларусь, што знаходзяцца за мяжой, на марскіх суднах і іншых сродках перамяшчэння, на якіх у якасці афіцыйных асоб знаходзяцца Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь, Старшыня Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Старшыня Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Прэм'ер-міністр Рэспублікі Беларусь або іншыя асобы, якія прадстаўляюць Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь або Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь,
  • – у парадку, вызначаемым Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь;
  • у памяшканнях для галасавання – у дні выбараў і рэферэндумаў;
  • у вайсковых часцях Рэспублікі Беларусь згодна з вайсковым статутам;
  • на пагранічных заставах і прапускных пунктах (мытнях) Дзяржаўнай граніцы Рэспублікі Беларусь;
  • на марскіх суднах, суднах рачнога флоту, зарэгістраваных у Рэспубліцы Беларусь;
  • на спартыўных арэнах – у час правядзення чэмпіянатаў і першынстваў Рэспублікі Беларусь, міжнародных спартыўных спаборніцтваў з удзелам нацыянальных зборных і ў час узнагароджання беларускіх спартсменаў – пераможцаў міжнародных спаборніцтваў;
  • на іншых аб'ектах у адпаведнасці з распараджэннем Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, з рашэннем Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, мясцовых Саветаў дэпутатаў, мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў.

Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Беларусь можа быць узняты таксама на цырымоніях і іншых урачыстых мерапрыемствах, якія праводзяцца дзяржаўнымі і грамадскімі органамі, прадпрыемствамі, арганізацыямі і ўстановамі, у час народных, працоўных, сямейных свят і ў іншыя памятныя дні.

Дзяржаўны Герб Рэспублікі Беларусь

Дзяржаўны герб Рэспублікі Беларусь з’яўляецца сімвалам дзяржаўнага суверэнітэту Рэспублікі Беларусь. Дзяржаўны герб Рэспублікі Беларусь уяўляе сабой размешчаны ў сярэбраным полі зялёны контур Дзяржаўнай граніцы Рэспублікі Беларусь, накладзены на залатыя прамяні ўзыходзячага над зямным шарам сонца. Уверсе поля знаходзіцца пяціканцовая чырвоная зорка. Герб абрамляе вянок з залатых каласоў, пераплеценых справа кветкамі канюшыны, злева – кветкамі лёну. Вянок тройчы абвіты з кожнага боку чырвона-зялёнай стужкай, у сярэдняй частцы якой у аснове Дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь у два радкі напісаны золатам словы: “Рэспубліка Беларусь”.

Выява Дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь змяшчаецца:

  • на будынку рэзідэнцыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь,
  • на будынках палат Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь, міністэрстваў, дзяржаўных камітэтаў і іншых рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання Рэспублікі Беларусь,
  • на будынках мясцовых Саветаў дэпутатаў, мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў, судоў, органаў Пракуратуры Рэспублікі Беларусь,
  • на будынках дыпламатычных і консульскіх прадстаўніцтваў, гандлёвых устаноў Рэспублікі Беларусь, якія знаходзяцца за мяжой;
  • у памяшканнях шэрага іншых дзяржаўных устаноў;
  • на пячацях і бланках дакументаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, Парламента, Урада, міністэрстваў, дзяржаўных камітэтаў Рэспублікі Беларусь і г.д.;
  • на каштоўных паперах, аблігацыях, паштовых марках і латарэйных білетах Рэспублікі Беларусь;
  • на пашпартах грамадзян Рэспублікі Беларусь, а таксама на дыпламатычных і іншых замежных пашпартах, якiя выдаюцца грамадзянам Рэспублiкi Беларусь;

на пагранічных слупах, якiя ўстанаўлiваюцца на Дзяржаўнай граніцы Рэспублікі Беларусь, а таксама ў пунктах пропуску праз яе.

Что изменилось в гербе РБ в 2021 году?

В Беларуси утверждено обновленное изображение государственного герба. На Национальном правовом интернет-портале опубликован закон № 83−3 от 4 января об изменении закона «О государственных символах Республики Беларусь». Он вступил в силу после официального опубликования.

Изменения коснулись:

  1. Звезды на верхушке герба. Звезда стала больше;
  2. Изображения клевера и льна стали объемнее;
  3. Ленты, которые обрамляют цветы, также стали объемнее;
  4. Контур территории государства стал точнее и приобрел золотую заливку - в тон солнечных лучей;
  5. Более правильные и четкие изображения материков. Беларусь теперь в центре изображения;
  6. Линии параллелей и меридианов стали тусклее и тоньше;
  7. Изменена надпись «Республика Беларусь»;
  8. Герб стал более миролюбивым;
  9. Краски стали менее «кислотными».

Справа — новое изображение государственного герба

Изображение Государственного герба размещается на зданиях органов власти и ряда государственных учреждений, внутри служебных кабинетов их руководителей, а также на печатях данных органов, на монетах, паспортах граждан Республики Беларусь. В отличие от Государственного флага, Государственный герб имеет более официальное значение, поэтому не предусматривается возможность его свободного использования гражданами. В частности, запрещается его размещение на визитных карточках лиц, не являющихся государственными служащими.

При одновременном размещении Государственного герба Республики Беларусь и герба административно-территориальной единицы либо территориальной единицы Республики Беларусь Государственный герб Республики Беларусь должен располагаться с левой стороны от другого герба, если стать лицом к ним. При одновременном размещении нечетного числа гербов Государственный герб Республики Беларусь должен располагаться в центре, а при размещении четного числа гербов (более двух) - левее центра.
Более подробно с тем, где может размещаться Государственный герб, и имеющимися ограничениями можно ознакомиться в главе 3 Закона Республики Беларусь от 5 июля 2004 г. №301-З"О государственных символах Республики Беларусь"

Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь

Словы М.Клімковіча, У.Карызны

Музыка Н.Сакалоўскага                                                     

Мы, беларусы – мірныя людзі, 

Сэрцам адданыя роднай зямлі,

Шчыра сябруем, сілы гартуем

Мы ў працавітай, вольнай сям'і.

 

Слаўся, зямлі нашай светлае імя,

Слаўся, народаў братэрскі саюз!

Наша любімая маці-Радзіма,

Вечна жыві і квітней, Беларусь!

 

Разам з братамі мужна вякамі

Мы баранілі родны парог,

У бітвах за волю, бітвах за долю

Свой здабывалі сцяг перамог!

 

Слаўся, зямлі нашай светлае імя,

Слаўся, народаў братэрскі саюз!

Наша любімая маці-Радзіма,

Вечна жыві і квітней, Беларусь!

 

Дружба народаў – сіла народаў

– Наш запаветны, сонечны шлях.

Горда ж узвіся ў ясныя высі,

Сцяг пераможны – радасці сцяг!

 

Слаўся, зямлі нашай светлае імя,

Слаўся, народаў братэрскі саюз!

Наша любімая маці-Радзіма,

Вечна жыві і квітней, Беларусь!

свернуть

Традыцыйныя рамёствы ў Беларусі

У Беларусі даўняя багатая гісторыя традыцыйных мастацтваў і рамёстваў, многія з якіх існуюць і цяпер.

Сярод асноўных рамёстваў:

 ткацтва

дрэваапрацоўка

ганчарная справа

 саломапляценне

Найбольш распаўсюджаным заняткам жыхароў Беларусі было будаўніцтва (цяслярства), паколькі ўвесь час мелася патрэба ў будаўніцтве жылых і гаспадарчых пабудоў. Існавалі таксама прафесійныя цесляры, якія ўзводзілі масты, плаціны, млыны, цэрквы і г.д. Сталяры рабілі наступныя працы: усталёўка дзвярэй, аконных рам, выраб мэблі, хатняга начыння, сельскагаспадарчы інвентар, транспартныя сродкі.

      Шырока распаўсюджана было таксама бандарнае рамяство, якое пераважала ў форме саматужнага промыслу. Посуд з дубовай, хваёвай, яловай, асінавай клёпкі шырока ўжываўся ў хатнім побыце беларусаў і вырабляўся пераважна для патрэб мясцовага рынку.

       Паўсюдна на тэрыторыі Беларусі быў развіты мукамольны промысел. Асабліва шырока ён стаў распаўсюджвацца ў XV-XVI стагоддзях, што было звязана з пранікненнем на беларускія землі заходнееўрапейскага вынаходства ветракоў галандскага і нямецкага тыпаў. Акрамя гэтага, у Беларусі выкарыстоўваліся традыцыйныя вадзяныя млыны і млыны з конскай (валовай) цягай. Існавалі падобныя млыны ў асноўным пры буйных гаспадарках і былі практычна недаступныя асноўнай масе сялянства. Беларускія сяляне для памолу збожжа выкарыстоўвалі жорны ручной працы ці ручныя і нажныя ступы.

свернуть

Рэцэпты беларускай кухні

Нацыянальнае адзенне беларусаў

     Белару́скі нацыяна́льны касцю́м — комплексы адзенняабутку і аксесуараў, якія склаліся на працягу стагоддзяў для выкарыстання беларусамі ў штодзённым і святочным ужытку. Нацыянальны касцюм мае надзвычай высокую культурную каштоўнасць і з'яўляецца адным з этнічных атрыбутаў беларускага народа.

     Вылучаюць прынамсі 3 разнавіднасці беларускага нацыянальнага касцюма (у адпаведнасці з сацыяльнай прыналежнасцю):

     Беларускі сялянскі мае глыбокія гістарычныя карані і захаваў шмат архаічных рыс. Спалучаючы ў сабе практычнасць і эстэтычнасць, ён з'яўляўся і з'яўляецца значна большай рэччу, чым проста адзеннем ці нават мастацкім творам. Сялянскі касцюм беларусаў адлюстроўваў мясцовыя традыцыі, патрэбы і сацыяльны статус прадстаўнікоў беларускага народа, светапогляд майстроў, якія яго выраблялі, а ў дэкаратыўным арнаменце часам чытаюцца цэлыя змястоўныя гісторыі. Звычайна менавіта сялянскі касцюм маюць на ўвазе, калі вядуць гаворку пра нацыянальны касцюм беларусаў увогуле.

  Мяшчанскі і шляхецкі нацыянальныя касцюмы ўпісваюцца ў агульнаеўрапейскія модныя тэндэнцыі, але пры гэтым маюць у сабе вялікую колькасць нацыянальных асаблівасцей, што дазваляе лічыць іх за разнавіднасці беларускага нацыянальнага касцюма.

Дамачэýск¡ строй                                                      Кобрынск¡ строй

Маларыцк¡ строй                                                        Браг¡нск¡ строй

Кал¡нкав¡цк¡ строй                                                     Пухав¡чск¡ строй

Маг¡лёýск¡ строй                                                     Рассонск¡ строй

 

свернуть

Планаванне i арганiзацыя беларускамоўнага дня

     Асноўнымі накірункамі дзейнасці ўстаноў дашкольнай адукацыі Рэспублікі Беларусь у сучасных умовах з`яўляецца забеспячэнне якасці адукацыйнага працэссу, што дазволіць дасягнуць асноўнай мэты – рознабаковага гарманічнага развіцця дзіцяці і яго камфортнага самаадчування ў дзіцячым калектыве. Вялікае значэнне ў забеспячэнні якасці і дасягненні дадзенай мэты надаецца планаванню.

     Планаванне – гэта важны этап дзейнасці выхавацеля дашкольнай адукацыі па рэалізацыі праграмных задач і арганізацыі адукацыйнага працэссу ў группе з выхаванцамі. Планаванне – працэс працаемкі і творчы, які патрабуе ад педагога глыбокіх ведаў вучэбнай праграмы дашкольнай адукацыі, дыдактычных прынцыпаў, патрабаванняў да планавання адукацыйнага працэсу.

     Але неабходна адзначыць, што планаванне   беларускамоўага дня ў педагогаў выклікае некаторыя цяжкасці. Перш за ўсё гэта звязана з тым, што метадычнае забеспячэнне, неабходнае для планавання, размешчана ў розных дапаможніках, не сістэматызавана і не канкрэтызавана ў адпаведнасці з тэматычным планаваннем па відах дзейнасці. Таму падчас падрыхтоўкі выхавацель губляе шмат часу, а паспешнасць прыводзіць да фармальнага падыходу, што недапушчальна, бо план адукацыйнай работы – галоўны дакумент, аснова дзейнасці выхавацеля. Распрацоўванне плана прадугледжвае вызначэнне асноўных задач з улікам умоў, неабходных для іх вырашэння, размеркаванне праграмнага зместу па асноўных накірунках дзейнасці выхаванцаў. Эффектыўнасць планавання дасягаецца пры ўліку трох галоўных умоў:

  • наяўнасць інфармацыі пра ўзровень сфарміраванасці ведаў дзяцей на момант планавання;
  • яскравае ўяўленне аб узроўні, якога неабходна дасягнуць напрыканцы пэўнага ўзрастовага перыяду;
  • выбранне аптымальных форм, сродкаў і метадаў, якія дазволяць атрымаць станоўчыя вынікі.

     Толькі выкарыстанне творчага падыходу пры планаванні адукацыйнага працэссу, аб’яднанне класічных і сучасных метадаў і прыемаў арганізацыі работы з дзецьмі, уключэнне ў змест выхаваўчага працэссу інавацыйных тэхналогій побач са сродкамі народнай педагогікі дапамогуць дасягнуць станоўчых вынікаў і забяспечыць якасць адукацыйнага працэсу.

     З мэтай забяспячэння рэалізацыі нацыянальнага кампанента вучэбнай праграмы дашкольнай адукацыі, паэтапнага развіцця беларускага маўлення выхаванцаў, педагагічнымі каллектывамі ўстаноў дашкольнай адукацыі Рэспублікі Беларусь арганізавана планаванне і правядзенне адукацыйнага працэссу з дзецьмі падчас беларускамоўнага дня. Гэта дазваляе дасягнуць станоўчых вынікаў па вырашэнню адной з задач адукацыйнай вобласци “Развіццё маўлення и культура маўленчых зносін” – далучэнню дзяцей дашкольнага узросту да агульначалавечых і нацыянальных каштоунасцей: мовы, гісторыі, культуры. Паступовае ўвядзенне беларускай мовы ў розныя віды дзейнасці дзяцей ранняга ўзросту робіцца з мэтай развіцця ў малых першапачатковых навыкаў разумення мовы, умення паўтараць за выхавальнікам і, па меры магчымасці самастойна, ўзнаўляць узоры беларускага маўлення (асобныя словы, кароткія пацешкі, песенькі, лічылкі), што служыць фарміраванню ў іх пачуццевай асновы руска-беларускага двухмоўя.

Важна планаваць работу ўжо ў другой малодшай группе. Гэта дазволіць педагогу паэтапна, паступова, на працягу трох гадоў знаёміць выхаванцаў з народнымі святамі, звычаямі беларускага народу, садзейнічаць авалоданню малодшымі дашкольнікамі першымі сацыяльнымі ролямі: “Я - грамадзянін”, “Я беларус”; выхоўваць гонар за сваю нацыю, любоў да Радзімы; фарміраваць уяўленні аб роднай краіне; далучаць да гісторыі і культуры роднага краю; знаеміць з творамі нацыянальнага мастацтва.   Арганізаваныя віды дзейнасці дзяцей 4 года жыцця ў беларускамоўны дзень будуць садзейнічаць:

- адрозніванню дзецьмі беларускага і рускага маўлення;

- пабуджэнню да ўзнаўлення кароткіх літаратурных твораў на беларускай мове, іх тэатралізацыі;

- знаемству з формуламі беларускага этыкету, якія часта ўжываюцца ў паўсядзенным жыцці; стымуляванню дзяцей да іх самастойнага выкарыстання.

     У сярэдняй группе працягваецца навучанне дашкольнікаў рэпрадуктыўнаму маўленню (пераказ, завучванне і ўзнаўленне кароткіх паэтычных твораў), ажыццяўляецца навучанне прадуктыўнаму маўленню, гэта значыць, будаванне самастойных па зместу і форме выказванняў на беларускай мове (расказванне па малюнку, расказванне пра цацку або прадмет, расказванне з асабістага вопыту).

     Выхаванцаў старэйшай групы навучаюць адрозніваць словы рускай і беларускай моў, называць на беларускай мове акаляючыя прадметы, разумець і ўжываць абагульняючыя словы, беларускія формы іменаў, формы ветлівасці. Дзеці пераказваюць кароткія казкі,  апавяданні, ствараюць выказванні, самастойныя па задуме і моўным афармленні. Звяртаецца ўвага на правільнае вымаўленне спецыфічна беларускіх гукаў у словах і фразах.

     У беларускамоўны дзень пажадана, каб усе дарослыя размаўлялі з дзецьмі на беларускай мове. Выхавальнік плануе заняткі, на якіх маўленчы   вопыт дзяцей дазваляе ім быць актыўнымі ўдзельнікамі адукацыйнага працэсу, занятак па адукацыйнай вобласці вучэбнай праграмы дашкольнага выхавання “Развіццё маўлення і культура маўленчых зносін”. Выхаванне цікавасці і любові да мастацкага слова дасягаецца праз азнаямленне дзяцей з мастацкай літаратурай, развіццё ўмення слухаць і разумець літаратурныя творы, аналізаваць іх, узнаўляць (чытаць на памяць вершы, пераказваць казкі,  апавяданні). Мастацкае слова, сродкі мастацкай выразнасці (метафары, прымаўкі, параўнанні і г.д.) павінны стаць здабыткам, якім яно будзе карыстацца ў штодзенным жыцці. Добрым сродкам развіцця беларускага маўлення з’яўляюцца рухомыя гульні, беларускія народныя гульні, драматызацыя казак, лічылкі, дражнілкі, папеўкі, загадкі, заклічкі.                   

Выхавальнік можа лічыць сваю працу выніковай, калі выхаванцы ў час вольных гульняў будуць ахвотна размаўляць на беларускай мове.

свернуть

Аÿдыявершы са складанкі «Няма прыгажэй ад маёй Беларусі»

• Максім Багдановіч. Зімой:http://www.nastaunik.info/sites/default/files/news/audio/26-audiotrack_26.mp3

• Канстанцыя Буйло. У марозны дзень: http://www.nastaunik.info/sites/default/files/news/audio/27-audiotrack_27.mp3

• Мікола Хведаровіч. Зіма: http://www.nastaunik.info/sites/default/files/news/audio/28-audiotrack_28.mp3

• Паўлюк Трус. Падаюць сняжынкі: http://www.nastaunik.info/sites/default/files/news/audio/29-audiotrack_29.mp3

• Якуб Колас. На рэчцы зімою (Не сядзіцца ў хаце...): http://www.nastaunik.info/sites/default/files/news/audio/31-audiotrack_31.mp3

• Якуб Колас. Песні зімы: http://www.nastaunik.info/sites/default/files/news/audio/33-audiotrack_33.mp3

свернуть

Территория Республики Беларусь

Она видится на глобусе небольшой, расположенной в самом сердце (центре) Европы. Сохранила самобытность и традиции, а еще стала независимой и процветающей.
развернуть

Территория Республики Беларусь

Территория Республики Беларусь делится на территорию столицы Республики Беларусь и территории областей как административно-территориальных единиц.

К административно-территориальным единицам относятся области, районы, сельсоветы, а также города и поселки городского типа, в которых созданы местные Советы депутатов, исполнительные и распорядительные органы.

Территории городов при необходимости делятся на районы, не являющиеся самостоятельными административно-территориальными единицами.

Территория области делится на территории районов и городов областного подчинения.

Территория района делится на территории сельсоветов, поселков городского типа, городов районного подчинения, являющихся административно-территориальными единицами, а также поселков городского типа и городов районного подчинения, являющихся территориальными единицами.

свернуть

Шесть областных городов нашей республики

 Республика Беларусь — государство в Восточной Европе. Беларусь состоит из 6 областей: Брестской, Витебской, Гомельской, Гродненской, Минской и Могилевской, которые включают 118 административных районов и г.Минск. В республике имеется 110 городов, 101 поселок городского типа. В 7 городах численность жителей составляет от 100 до 200 тыс. человек, в 6 — от 200 до 500 тыс. В столице в настоящее время насчитывается около 1,8 млн. человек.

    Территория Беларуси составляет 207,6 тыс. кв. км. Наибольшая ее протяженность с запада на восток — 650 км, с севера на юг — 560 км. По размерам территории республика занимает 13-е место среди европейских государств и 5-е — среди стран СНГ по численности населения. В Европе Беларусь по площади немного уступает Великобритании и Румынии, более чем в 2,2 раза превосходит Португалию и Венгрию и приблизительно в 5 раз — Нидерланды, Швейцарию

Минская область

Брестская область

Витебская область

Гомельская область

Гродненская область

Могилевская область

город Минск

Березино

Борисов

Вилейка

Воложин

Дзержинск

Клецк

Копыль

Крупки

Логойск

Любань

Молодечно

Мядель

Несвиж

Марьина Горка

Слуцк

Смолевичи

Солигорск

Старые Дороги

Столбцы

Узда

Червень

Жодино

город Брест

Барановичи

Береза

Ганцевичи

Дрогичин

Жабинка

Иваново

Ивацевичи

Каменец

Кобрин

Лунинец

Ляховичы

Малорита

Пинск

Пружаны

Столин

 

город Витебск

Браслав

Бешенковичи

Верхнедвинск

Глубокое

Городок

Докшицы

Дубровно

Лепель

Лиозно

Миоры

Орша

Полоцк

Поставы

Россоны

Сенно

Толочин

Ушачи

Чашники

Шарковщина

Шумилино

город Гомель

Брагин

Буда-Кошелево

Ветка

Добруш

Ельск

Житковичи

Жлобин

Калинковичи

Корма

Лельчицы

Лоев

Мозырь

Наровля

Октябрьский

Петриков

Речица

Рогачев

Светлогорск

Чечерск

Хойники

город Гродно

Бол.Берестовица

Волковыск

Вороново

Дятлово

Зельва

Ивье

Кореличи

Лида

Мосты

Новогрудок

Ошмяны

Островец

Свислочь

Слоним

Сморгонь

Щучин

 

 

 

город Могилев

Белыничи

Бобруйск

Быхов

Горки

Глуск

Дрибин

Кировск

Климовичи

Кличев

Костюковичи

Краснополье

Кричев

Круглое

Мстиславль

Осиповичи

Славгород

Хотимск

Чаусы

Чериков

Шклов

свернуть

Государственные праздники Беларуси

Государственные праздники — это праздники, установленные в Республике Беларусь в ознаменование событий, имеющих особое историческое либо общественно-политическое значение для Республики Беларусь, оказавших существенное влияние на развитие белорусского государства и общества.
развернуть

В Республике Беларусь отмечаются следующие государственные праздники:

  • День Конституции — 15 марта;
  • День единения народов Беларуси и России — 2 апреля;
  • День Победы — 9 мая;
  • День Государственного герба Республики Беларусь и Государственного флага Республики Беларусь — второе воскресенье мая;
  • День Независимости Республики Беларусь (День Республики) — 3 июля; 

Праздничные дни и памятные даты

Праздничные дни — это дни, посвященные выдающимся событиям, традиционным датам, чествованию работников определенной профессии, отрасли хозяйства или сферы деятельности и т.д. В Беларуси помимо государственных праздников официально отмечаются следующие праздничные дни:

Общереспубликанские

  • Новый год — 1 января;
  • День защитников Отечества и Вооруженных Сил Республики Беларусь  — 23 февраля;
  • День женщин — 8 марта;
  • Праздник труда — 1 мая;
  • День Октябрьской революции — 7 ноября;

Религиозные

  • Рождество Христово (православное Рождество) — 7 января;
  • Пасха — по календарю православной и католической конфессий;
  • Радуница — по календарю православной конфессии;
  • День памяти — 2 ноября;
  • Рождество Христово (католическое Рождество) — 25 декабря;

Прочие праздничные дни

  • День потребителя — 15 марта;
  • День семьи — 15 мая;
  • День охраны окружающей среды — 5 июня;
  • День молодежи — последнее воскресенье июня;
  • День знаний — 1 сентября;
  • День белорусской письменности — первое воскресенье сентября;
  • День мира — третий вторник сентября;
  • День пожилых людей — 1 октября;
  • День матери — 14 октября;
  • День инвалидов Республики Беларусь — 3 декабря;
  • День прав человека — 10 декабря;
  • День белорусского кино — 17 декабря;
  • День семьи — 15 мая;
  • День молодежи — последнее воскресенье июня;
  • День знаний — 1 сентября;
  • День белорусской письменности  — первое воскресенье сентября;
  • День мира — третий вторник сентября;
  • День пожилых людей — 1 октября;
  • День матери — 14 октября;
  • День инвалидов Республики Беларусь — 3 декабря;
  • День прав человека — 10 декабря;
  • День белорусского кино — 17 декабря;

Памятные даты

  • День памяти воинов-интернационалистов — 15 февраля;
  • День чернобыльской трагедии — 26 апреля;
  • День всенародной памяти жертв Великой Отечественной войны — 22 июня.

Профессиональные праздники Беларуси

  • День работников социальной защиты — 5 января;
  • День банковских и финансовых работников — первое воскресенье января;
  • День спасателя — 19 января;
  • День белорусской науки — последнее воскресенье января;
  • День работников землеустроительной и картографо-геодезической службы — 21 февраля;
  • День милиции — 4 марта;
  • День внутренних войск — 18 марта;
  • День работников бытового обслуживания населения и жилищно-коммунального хозяйства — четвертое воскресенье марта;
  • День геолога — первое воскресенье апреля;
  • День печати — 5 мая;
  • День работников радио, телевидения и связи — 7 мая;
  • День работников физической культуры и спорта — третья суббота мая;
  • День пограничника — 28 мая;
  • День химика — последнее воскресенье мая;
  • День мелиоратора — первое воскресенье июня;
  • День работников легкой промышленности — второе воскресенье июня;
  • День медицинских работников — третье воскресенье июня;
  • День работников прокуратуры — 26 июня;
  • День изобретателя и рационализатора — последняя суббота июня;
  • День экономиста — 30 июня;
  • День кооперации — первая суббота июля;
  • День работников водного транспорта — первое воскресенье июля;
  • День работников налоговых органов — второе воскресенье июля;
  • День металлурга — третье воскресенье июля;
  • День пожарной службы — 25 июля;
  • День работников торговли — последнее воскресенье июля;
  • День железнодорожника — первое воскресенье августа;
  • День строителя — второе воскресенье августа;
  • День работников государственной статистики — 23 августа;
  • День шахтера — последнее воскресенье августа;
  • День работников нефтяной, газовой и топливной промышленности — первое воскресенье сентября;
  • День библиотек — 15 сентября;
  • День таможенника — 20 сентября;
  • День работников леса — третье воскресенье сентября;
  • День машиностроителя — последнее воскресенье сентября;
  • День архивиста — 6 октября;
  • День учителя — первое воскресенье октября;
  • День работников культуры — второе воскресенье октября;
  • День стандартизации — 14 октября;
  • День работников фармацевтической и микробиологической промышленности — 15 октября;
  • День автомобилиста и дорожника — последнее воскресенье октября;
  • День работников гражданской авиации — первое воскресенье ноября;
  • День работников сельского хозяйства и перерабатывающей промышленности агропромышленного комплекса — третье воскресенье ноября;
  • День страховых работников — первая суббота декабря;
  • День юриста — первое воскресенье декабря;
  • День сотрудника органов государственной безопасности — 20 декабря;
  • День энергетика — 22 декабря;
  • День работников социальной защиты — 5 января;
  • День банковских и финансовых работников — первое воскресенье января;
  • День белорусской науки — последнее воскресенье января;
  • День милиции — 4 марта;
  • День работников торговли, бытового обслуживания населения и жилищно-коммунального хозяйства — четвертое воскресенье марта;
  • День геолога — первое воскресенье апреля;
  • День печати — 5 мая;
  • День работников радио, телевидения и связи — 7 мая;
  • День работников физической культуры и спорта — третья суббота мая;
  • День пограничника — 28 мая;
  • День химика — последнее воскресенье мая;
  • День работников легкой промышленности — второе воскресенье июня;
  • День медицинских работников — третье воскресенье июня;
  • День работников прокуратуры — 26 июня;
  • День изобретателя и рационализатора — последняя суббота июня;
  • День работников водного транспорта — первое воскресенье июля;
  • День работников налоговых органов — второе воскресенье июля;
  • День металлурга — третье воскресенье июля;
  • День пожарной службы — 25 июля;
  • День железнодорожника — первое воскресенье августа;
  • День строителя — второе воскресенье августа;
  • День шахтера — последнее воскресенье августа;
  • День работников нефтяной, газовой и топливной промышленности — первое воскресенье сентября;
  • День таможенника — 20 сентября;
  • День работников леса — третье воскресенье сентября;
  • День машиностроителя — последнее воскресенье сентября;
  • День учителя — первое воскресенье октября;
  • День работников культуры — второе воскресенье октября;
  • День работников фармацевтической и микробиологической промышленности — 15 октября;
  • День автомобилиста и дорожника — последнее воскресенье октября;
  • День работников гражданской авиации — первое воскресенье ноября;
  • День работников сельского хозяйства и перерабатывающей промышленности агропромышленного комплекса — третье воскресенье ноября;
  • День юриста — первое воскресенье декабря;
  • День сотрудника органов государственной безопасности — 20 декабря;
  • День энергетика — 22 декабря;
  • День инженерных войск — 21 января;
  • День войск противовоздушной обороны — второе воскресенье апреля;
  • День десантников — 2 августа;
  • День железнодорожных войск — 6 августа;
  • День военно-воздушных сил — третье воскресенье августа;
  • День танкистов — второе воскресенье сентября;
  • День ракетных войск и артиллерии — 19 ноября;
свернуть

Архітэктура Беларусі

У разнастайных стылях беларускіх цэркваў, замкаў, палацаў і крэпасцей адлюстраваны ўплыў як усходняй, так і заходняй культуры Беларуская архітэктура праз стагоддзі Нягледзячы на складаную гісторыю, поўную войнаў і разбурэнняў, многія архітэктурныя каштоўнасці Беларусі захаваліся. Найбольш старадаўнія збудаванні ў Беларусі адносяць да сярэдневякоўя. Розныя напрамкі ў мастацтве і рэлігіі паўплывалі на фарміраванне архітэктуры Беларусі. У краіне можна знайсці ўзоры раманскага стылю і готыкі, барока і класіцызму, мадэрна і эклектыкі.
развернуть

Архітэктура Брэсцкай вобласці

Брэсцкая крэпасць, пабудаваная ў 30-я гг. XIX стагоддзя, – галоўная архітэктурная славутасць Брэста. Акрамя таго, у горадзе шмат цікавых помнікаў архітэктуры, сярод якіх:

-Сімяонаўская царква, помнік архітэктуры псеўдарускага стылю (1865)

-Крыжаўзвіжанскі касцёл, помнік архітэктуры позняга класіцызму (1856)

-Чыгуначны вакзал, помнік архітэктуры псеўдарускага стылю (1886)

Сярод архітэктурных помнікаў, якія захаваліся ў Брэсцкай вобласці:

-Камянецкая вежа (Белая вежа), помнік абарончага дойлідства (XIII)

-Касцёл Карла Барамеуша ў г. Пінску, помнік архітэктуры барока (XVIII) Палац Бутрымовіча ў г. Пінску, помнік архітэктуры позняга барока (1784–90)

-Палацавы комплекс у г.п. Ружаны (XVII – XVIII)

-Косаўскі палац, помнік архітэктуры з элементамі класіцызму (XIX)

Архітэктура Віцебскай вобласці

Цэрквы і касцёлы Віцебскай вобласці адлюстроўваюць розныя стылі храмавай архітэктуры.

У Віцебску захаваліся:

-Благавешчанская царква, помнік старажытнарускай архітэктуры (сярэдзіна XII)

-Казанская царква, помнік архітэктуры з элементамі барока і ранняга класіцызму (1760)

-Варварынскі касцёл, помнік архітэктуры неараманскага стылю (1785)

У беларускім горадзе Полацку захаваліся старажытныя архітэктурныя выдатныя мясціны:

-Сафійскі сабор, помнік архітэктуры XI – XVIII стст. З'яўляецца адным з трох старажытнарускіх храмаў, прысвечаных Святой Сафіі, – два іншыя знаходзяцца ў Кіеве і Ноўгарадзе

-Спаса-Ефрасіннеўская царква, помнік старажытнарускай архітэктуры (1152–61).

На ее сценах і калонах захаваліся унікальныя старадаўнія фрэскі Арыгінальныя помнікі храмавай архітэктуры Віцебскай вобласці 

- Касцёл Св. Іаана Хрысціцеля ў в.Камаі (Пастаўскі раён), помнік, які спалучае прыёмы і формы абарончага дойлідства, архітэктуры готыкі і рэнесанса (1603-06)

-Храм у в.Сар'я (Верхнядзвінскі раён), помнік архітэктуры неаготыкі (1852–57)

Архітэктура Гомельскай вобласці

Асноўная выдатная мясціна горада Гомеля - палацава-паркавы ансамбль, цэнтрам якога з'яўляецца палац Румянцавых-Паскевічаў, помнік архітэктуры класіцызму (1799–1819). Сярод захаваных архітэктурных выдатных мясцін Гомельскай вобласці:

-Мазырскі касцёл і манастыр бернардзінцаў, помнік архітэктуры барока (1648)

-Мазырскі манастыр цыстэрцыянак (1743-45)

-Петрыкаўская Мікалаеўская царква, помнік архітэктуры псеўдавізантыйскага стылю (2-я палавіна XIX) --Чачэрская ратуша, помнік архітэктуры класіцызму (2-я палавіна XVIII)

Архітэктура Гродзенскай вобласці

Сярод унікальных архітэктурных помнікаў Гродна:

-Барысаглебская (Каложская) царква, помнік старажытнарускай архітэктуры (2-я палавіна XII)

-Каралеўскі палац, помнік архітэктуры ракако (1734–51)

-Касцёл Св. Францыска Ксаверыя, помнік архітэктуры барока (канец XVII – XVIII)

-Манастыр францысканцаў, помнік архітэктуры барока (XVIII)

У Гродзенскай вобласці захаваліся старадаўнія замкі.

Самыя вядомыя з іх: Мірскі замак, уключаны ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА – адзін з самых вядомых замкаў Беларусі, выдатны ўзор абарончага дойлідства (XVI) Лідскі замак (XIV – XV) У ліку культавых помнікаў:

-Свята-Міхайлаўская царква ў в.Сынковічы (Зэльвенскі раён), помнік абарончага дойлідства з рысамі готыкі (XV – пачатак XVI)

-Царква-крэпасць у в. Мураванка (Шчучынскі раён), помнік абарончага дойлідства (пачатак XVI)

-Свята-Успенскі Жыровіцкі манастыр (XVII – XVIII)

Архітэктура Мінска і Мінскай вобласці

Горад Мінск у гады Другой Сусветнай вайны быў разбураны практычна поўнасцю. Але і тут захаваліся і былі адноўлены ў пасляваенны перыяд цікавыя помнікі архітэктуры, сярод якіх:

-Петрапаўлаўская царква, помнік архітэктуры з элементамі рэнесансу і барока (1612–1620)

-Архікафедральны касцёл Прасвятой Дзевы Марыі (2-я палавіна XVII – пачатак XVIII)

-Царква Аляксандра Неўскага, помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю (1898) Кальварыйскі касцёл, помнік архітэктуры неаготыкі (XIX)

-Касцёл святых Сымона і Алены (Чырвоны касцёл), помнік архітэктуры неаготыкі з рысамі мадэрна (1908–1910)

Асноўнымі выдатнымі мясцінамі Мінскай вобласці з'яўляюцца архітэктурныя помнікі Нясвіжа, сярод якіх:

-Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс (XVI – XIX)

-Нясвіжскі касцёл Божага Цела, помнік архітэктуры барока (1584-93)

-Слуцкая брама, помнік архітэктуры барока (XVII – XVIII)

Сярод вядомых архітэктурных помнікаў рэгіёну:

-Касцёл бернардзінцаў у Будславе (Мядзельскі раён), помнік архітэктуры барока (XVIII)

-Уваскрасенскі сабор у Барысаве, помнік архітэктуры псеўдарускага стылю (1874)

-Спаса-Праабражэнская царква ў г.Заслаўе (2-я палавіна XVI – пачатак XVII)

Архітэктура Магілёўскай вобласці

Сярод захаваных архітэктурных помнікаў старадаўняга беларускага горада Магілёва:

-Мікалаеўская царква, помнік архітэктуры барока (1669–72)

-Станіслаўскі касцёл, помнік архітэктуры барока (1738–52)

-Архіепіскапскі палац, помнік архітэктуры класіцызму (1780-я гады)

-Магілёўская ратуша (XVII – XX) Магілёўскай вобласці:

-Шклоўская ратуша, помнік архітэктуры класіцызму (канец XVIII)

-Праабражэнская царква ў Шклове, помнік архітэктуры неарускага стылю (пачатак XX)

-Свята-Троіцкая царква ў Быхаве, помнік драўлянага дойлідства (сярэдзіна XIX) Сінагога ў Быхаве, помнік архітэктуры позняга рэнесанса (сярэдзіна XVII)

-Бабруйская крэпасць, помнік абарончай архітэктуры (1-я палавіна XIX)

-Быхаўскі замак, помнік палацава-замкавай архітэктуры (канец XVI – пачатак XVII) Палац у Жылічах (Кіраўскі раён), помнік архітэктуры класіцызму (1830-я гады)

свернуть

Як пачаць размаўляць па-беларуску?

Простыя парады
развернуть
  1. Пазбаўцеся страхаў

Беларусы, якія не вырашаюцца перайсці на беларускую, часцей за ўсё маюць 1001 прычыну для гэтага. Вось некаторыя з іх:

А. Я кепска размаўляю па-беларуску, таму лепш не псаваць сваімі памылкамі гэтую цудоўную мову. – Ніводная нацыя ў свеце не размаўляе на літаратурнай мове! Нават беларускія пісьменнікі кожны мае “свой варыянт” мовы, з дамешкамі і рэгіянальнымі асаблівасцямі.

Б. Я з дзяцінства размаўляю па-расейску, мая сям’я расейскамоўная. – Уявіце, што з такімі перакананнямі вам давялося б пераехаць жыць у Францыю ці Амерыку. Таксама б працягвалі?

В. Гэта мёртвая мова, ніхто ў горадзе на ёй не гаворыць. – Вы маеце шанс стаць першым! І прыкладам для іншых гараджанаў – калі яны не пачнуць тут жа размаўляць, то прынамсі задумаюцца.

Д. Гэта мова калхозу і апазіцыі. – Вы адсталі ад трэнду! Сёння беларуская мова – мова культуры, інтэлігенцыі, а таксама мова для кожнага беларуса на ўсе выпадкі жыцця! Размаўляць па-беларуску – гэта сучасна, годна і модна!

  1. Папаўняйце свой слоўнікавы запас

Пачніце з пасіўных спосабаў: чытайце кнігі, глядзіце агучаныя па-беларуску фільмы, слухайце беларускамоўную музыку, чытайце беларускамоўныя сайты і газеты, усталюйце на кампутары праграмы з беларускім інтэрфейсам. На сайтах, дзе гэта дасяжна, пераключайцеся на беларускую мову. Тое самае – з банкаматамі, інфакіёскамі і г.д.

  1. Пішыце па-беларуску

Калі вам складана пачаць размаўляць – пачніце з пісьмовай мовы. Мэйлы, эсэмэскі, паведамленні ў інтэрнэце, допісы ў сацсетках. Пры гэтым вы маеце час абдумаць напісанае, зазірнуць у слоўнік (slounik.org). Вашыя знаёмыя пачнуць звыкацца да вас беларускамоўнага, а вы знойдзеце новых беларускамоўных знаёмых.

  1. Звяртайцеся па-беларуску да незнаёмцаў

Псіхалагічны бар’ер прасцей за ўсё пераадолець з незнаёмымі людзьмі, якіх вы бачыце першы і апошні раз: прадавачка ў краме, кіроўца маршруткі, мінак на вуліцы. Гэта прасцей, чым адразу пачаць размаўляць па-беларуску з бацькамі ці сябрамі, з якімі ўсё жыццё вы гутарылі па-расейску.

  1. Наведвайце беларускія імпрэзы

Чуць жывую мову – вельмі важна, каб хутчэй авалодаць ёй самому. Да таго ж, на такіх імпрэзах вы можаце здабыць новыя знаёмствы – і пашырыць свой беларускамоўны асяродак. Яшчэ адзін спосаб – вандроўкі з беларускамоўнымі экскурсаводамі і краязнаўцамі.

  1. Пачніце ўжываць мову ў побыце

Спачатку ў сям’і, потым на працы – у звыклых вам асяродках. Будзьце гатовыя тлумачыць зноўку і зноўку людзям прычыны такога пераходу. Прасіце падтрымаць вас у гэтым. Памятайце, што расейскамоўныя беларусы цудоўна вас разумеюць, калі вы звяртаецеся да іх па-беларуску. Старайцеся размаўляць павольна і прыгожа – каб суразмоўцам было яшчэ прасцей разумець вас. Гэта яшчэ болей прыхіне людзей да вас.

  1. Набярыцеся цярпення

Для таго, каб пачаць не толькі размаўляць, але і думаць, сніць сны па-беларуску, вам спатрэбіцца час. Але мэта таго вартая, бо разам з моваю вам адкрыецца ўнікальны беларускі сусвет!

свернуть

Азбука беларускага арнаменту

Арнамент, вядома, з'яўляецца распаўсюджанай формай выражэння культуры шмалткіх народаў. Беларускі народны арнамент вельмі разнастайны, каларытны, і вядомы далёка за межамі нашай краіны. Яго вывучэнне пачалося аж з 19 стагоддзя, і працягваецца па сенняшні час. Многія навукоўцы працуюць над ракрыццем сэнсу арнаментаў і іх спалучэнняў, а таксама іх сістэматызацыяй. Беларускі арнамент можна падзяліць на тры асноўных катэгорыі: геаметрычны - арнаментыка якога складаецца з прамых ліній, а таксама геаметрычных фігур - прамавугольнікаў, квадратаў, ромбаў і інш; раслінны - створаны на аснове малюнкаў раслін, лісця, кветак ці пладоў; жывёльны - які ўключае ў сябе выявы жывёл і птушак. Першапачаткова арнамент у нашых продкаў сустракаўся на святочнай вопратцы, якая з'яўлялася адлюстраваннем своеасаблівай народнай культуры. Значным можна лічыць выкарыстанне асобных арнаментальных матываў у вырабе вядомых слуцкіх паясоў. І фактычна ўсе рэчы, якія ўпрыгожаны народным беларускім арнаментам, несумненна з'яўляюцца высокамастацкімі творамі.

свернуть

Известные исторические личности Беларуси

Беларусь – родина многих известных далеко за ее пределами исторических, государственных и культурных деятелей, выдающихся ученых, знаменитых космонавтов, спортсменов, дипломатов, бизнесменов и нобелевских лауреатов.
развернуть

Барбара Радзивилл
Великая княгиня, королева Польши.

Лев Сапега
Государственный и военный деятель, гетман Великого княжества Литовского и Речи Посполитой, дипломат, мыслитель. Один из главных создателей Статута ВКЛ (1588 г.) – выдающегося памятника правовой и политической мысли, по сути первой конституции в Европе.

Тадеуш Костюшко 
Тадеуш Костюшко, родившийся в Беларуси в 1746 году, является национальным героем Беларуси, Америки и Польши. Был руководителем национально-освободительного восстания 1794 года в Речи Посполитой, принимал участие в войне за независимость США.

Известные ученые из Беларуси

Игнат Домейко
Родился в Беларуси в 1802 году. Был знаменитым геологом, большую часть жизни провел в Чили, где стал национальным героем. За свои достижения официально признан ЮНЕСКО.

Иван (Ян) Черский
Крупный ученый-географ, геолог, знаменитый исследователь Сибири, именем которого назван целый ряд географических объектов. Родился в имении Сволна Витебской губернии в 1845 году.
 
Николай Судзиловский (Николас Руссель)
Этнограф, географ, химик, биолог, врач-генетик, революционер-народник, первый президент сената Гавайских островов. Родился в 1850 г. в Могилёве в обедневшей дворянской семье. C 1892 года жил на Гавайях, где отстаивал права коренных жителей. 

Александр Чижевский 
Родился в Гродненской области в 1897 году. Признанный ученый, изучавший биологическое воздействие солнца и вселенной, в том числе соотношение солнечной активности с периодами войн в истории человечества.

Софья Ковалевская
Первая в мире женщина-профессор математики происходит из шляхетского белорусского рода. Детство провела в имении Палибино Витебской губернии, а в 18 лет вступила в фиктивный брак, чтобы уехать за границу и заниматься наукой. Труды Ковалевской посвящены математическому анализу, механике, астрономии.

Павел Сухой
Авиаконструктор, изобретатель, один из создателей реактивной и сверхзвуковой авиации, автор полусотни оригинальных конструкций самолетов, более тридцати из которых были построены и испытаны. Родился в 1895 г. в городе Глубокое Витебской области.

Михаил Высоцкий
Выдающийся ученый и конструктор, под руководством которого создавались лучшие автомобили МАЗ, на протяжении десятилетий генеральный конструктор по автомобильной технике Беларуси. Автор 134 изобретений и 17 патентов. Герой Беларуси (2006). Родился в д. Семежево Минской области (1928).

Жорес Алферов
Родился в Витебске в 1930 году. Алферов удостоен Нобелевской премии по физике в 2000 году.

Известные космонавты из Беларуси

Пётр Климук 
Пётр Климук, первый белорусский космонавт, ученый в области технических наук, дважды Герой Советского Союза. Родился в д. Комаровка Брестского р-на в 1942 году. Осуществил три полета в составе экипажей космических кораблей и орбитальных комплексов, провел в космосе 78,76 суток.

Владимир Ковалёнок 
Владимир Ковалёнок, белорусский космонавт, ученый в области военных наук, дважды Герой Советского Союза. Родился в д. Белое Минской области в 1942 году. Осуществил три полета в космос в качестве командира экипажа, провел в космосе 216,38 суток, в т.ч. в открытом космосе 2,3 часа.

Олег Новицкий 
Первый белорусский космонавт, возглавивший в 2013 году экипаж 34-ймеждународной экспедиции на МКСОлег Новицкий родился в 1971 году в г. Червень Минской области. До поступления в отряд космонавтов служил военным летчиком, ветеран боевых действий, награжден медалями Министерства обороны РФ.

Известные в искусстве белорусы

Марк Шагал
Родился в 1887 году в Витебске. Самый знаменитый уроженец Беларуси, известный во всем мире как классик авангарда в изобразительном искусстве.

Наполеон Орда
Художник, композитор, уроженец д. Вороцевичи Пинского уезда. Создал более тысячи эскизов сооружений Беларуси, Литвы, Польши, Франции, которые являются ценнейшим источником для историков архитектуры и реставраторов Европы. В 2007 году 200-летие со дня рождения Н. Орды было включено в календарь памятных дат ЮНЕСКО.

Иван Хруцкий
Родился в местечке Ула Лепельского уезда Витебской губернии. Выдающийся художник, разработавший собственный тип натюрморта в сочетании с портретом. 200-летие со дня рождения Ивана Хруцкого в 2010 году было в календаре памятных дат ЮНЕСКО.

Луис Барт Майер 
Родился в Минске в 1885 году. Кинематографист Луис Барт Майер наиболее известен как один из основателей голливудской киностудии "Метро-Голдвин-Майер", а также американской Академии кинематографических искусств и наук. Именно Майер предложил ежегодно вручать ставшую знаменитой премию "Оскар".

Винцент Дунин-Марцинкевич
Писатель, основатель новой белорусской литературы и профессиональной драматургии, создатель первого белорусского театрального коллектива, актер. В 2008 году 200-летие со дня рождения В. Дунина-Марцинкевича было включено в календарь памятных дат ЮНЕСКО.

Михаил Савицкий
Народный художник Беларуси, автор около 200 полотен, создатель уникальной серии картин "Цифры на сердце", посвященной узникам концлагерей. Многие работы Михаила Савицкого получили мировую известность. Родился в д. Звенячи Витебской области (1922). Герой Беларуси (2006).

Василь Быков
Быков Василий Владимирович, белорусский прозаик, драматург, публицист. Родился в 1924 году в д. Бычки Витебской области. Народный писатель Беларуси (1980). В 1990 – 1993 гг. президент объединения белорусов мира "Бацькаўшчына".

Гавриил Ващенко
Народный художник Беларуси, живописец и педагог. "Человек года-92" и "Человек ХХ столетия" (1993) по признанию Международного биографического центра Кембриджа. "Человек года-94" по версии Американского биографического института. Родился в д. Чикаловичи Гомельской области (1928).

Известные политики из Беларуси

Иосиф Гошкевич
Дипломат, ученый-востоковед, путешественник, первый консул Российской Империи в Японии и автор первого в мире японско-русского словаря. Именем Гошкевича названы описанные им виды насекомых и залив в Северной Корее (Чосанман). Родился в 1814 г. в Речицком уезде (Гомельская область). 200-летие со дня рождения И.Гошкевича включено в календарь памятных дат ЮНЕСКО на 2014-2015 гг.

Михаил Клеофас Огинский 
Дипломат, политический деятель, участник восстания под руководством Костюшко, талантливый композитор. Знаменитый полонез "Прощание с Родиной" он написал в родовой усадьбе Огинских в Залесье (Гродненская область). 250-летие со дня рождения М. К. Огинского включено в календарь памятных дат ЮНЕСКО на 2014-2015 гг.

Хаим Вейцман
Родился в Беларуси в деревне Мотоль (сейчас Ивановский район, Брестская область) в 1874 году. Хаим Вейцман был выдающимся химиком, читал лекции в Швейцарии и Великобритании. Как активный сионист он был избран первым президентом Государства Израиль (1949) и оставался в этой должности до самой смерти (1952).

Андрей Громыко
Дипломат, в 1957-1985 гг. министр иностранных дел СССР. Возглавлял советскую делегацию на конференции по созданию ООН, разрабатывал Устав организации. Родился в 1909 г. в д. Старые Громыки (Ветковский район Гомельской области).

Знаменитые просветители Беларуси

Франциск Скорина
Родился в Полоцке в 1486 году. Белорусский и восточнославянский первопечатник. Перевел на белорусский язык и издал 23 книги Библии, первую – в 1517 году.

Святая Евфросиния 
Полоцкая княжна. Родилась в XII веке. Стала монашкой в 12 лет и провела жизнь, помогая бедным и строя церкви и монастыри по всей Беларуси. Умерла во время паломничества в Иерусалим, её мощи возвращены в Беларусь в 1910 году. Причислена к лику святых, почитается как покровительница, небесная заступница земли белорусской.

Чемпионы из Беларуси

Александр Медведь
Белорусский спортсмен и тренер (вольная борьба). Чемпион Олимпийских игр (1964, 1968, 1972), мира (1962, 1963, 1966, 1967, 1969–71). Признан лучшим борцом вольного стиля ХХ столетия.

Ольга Корбут 
Легендарная гимнастка завоевала 4 золотые олимпийские медали, три из них – на олимпийских играх в Мюнхене (1972). В 1972 году признана лучшей спортсменкой мира.

Виталий Щербо
Белорусский спортсмен (спортивная гимнастика). Чемпион XXV Олимпийских игр (1992, Испания). Бронзовый призер XXVI Олимпийских игр (1996, США). 
14-кратный чемпион мира, 10-кратный чемпион Европы. Победитель Игр доброй воли (1990, США). Чемпион Универсиад (1993, 1995). Лучший спортсмен мира за 10-летие (1991–2000).

Игорь Макаров 
Макаров завоевал золотую медаль в дзюдо на Олимпийских играх в Афинах в 2004 году.

Юлия Нестеренко 
Нестеренко завоевала золотую медаль в беге на 100 метров на Олимпийских играх в Афинах в 2004 году.

Максим Мирный 
Максим Мирный – самый известный теннисист Беларуси, который завоевал серию международных наград в парном разряде и вывел белорусскую сборную на лучшее место за всю ее историю на Кубке Дэвиса.

Виктория Азаренко
Знаменитая белорусская теннисистка, победительница крупнейших мировых турниров, олимпийская чемпионка. В январе 2012 года Виктория Азаренко впервые в карьере возглавила рейтинг Женской теннисной ассоциации (WTA). На Олимпиаде-2012 в Лондоне завоевала золото в миксте (в паре с Максимом Мирным) и бронзу в одиночном разряде. 

Дарья Домрачева
Трехкратная чемпионка Олимпийских игр в Сочи (2014) в гонке преследования, идивидуальной гонке на 15 км, масс-старте (12,5 км), бронзовый призер Олимпийских игр в Ванкувере (2010) в индивидуальной гонке на 15 км. По версии премии Biathlon Award белорусская спортсменка названа лучшей биатлонисткой 2010 года.

Алексей Гришин
Фристайлист, принесший Беларуси первое в истории независимого государства золото зимних Олимпийских игр (Ванкувер-2010), бронзовый призер Олимпиады в Солт-Лейк-Сити (2002).

Сергей Мартынов
"Король малокалиберной винтовки", олимпийский чемпион Лондона-2012, двукратный бронзовый призер Олимпиад в Сиднее и Афинах, рекордсмен мира: 600 очков из 600 возможных в стрельбе лежа из малокалиберной винтовки.

Руслан Салей 
Один из лучших игроков в истории белорусского хоккея, капитан национальной сборной. Руслан Салей первым из отечественных мастеров клюшки дошел до финала Кубка Стэнли.

свернуть

ГУЛЬНІ – КАРАГОДЫ 

Бярозка; Лянок; Пляцень; Груша; Вузельчык; А мы проса сеялі; Агароднік; Макі-макавачкі; Сонца і месяц; Курнаціна; Маўчанка; Адгадай, чый галасок; Заінька; Іванка  
развернуть

БЯРОЗКА 

Задачы: практыкаваць у хадзьбе па кругу, узгадняючы рух са словамі песні; фарміраваць пачуццё калектывізму. 

Матэрыял: хустачкі. 

Змест гульні: з ліку тых, хто гуляе, выбіраецца дзяўчынка-бярозка. Дзеці ходзяць па кругу, паклаўшы хустачкi на плячо, i спяваюць. 

Бярозка белая, 

Макаўка зялёная, 

Летам махнаценькая, 

3імой сучкаваценькая, 

Дзе яна стаіць , 

Там i шуміць. 

Дзяўчынка-бярозка, што стаіць у крузе, пад песню забірае ў тых, хто гуляе, хустачкі, паднімае ix над галавой, і, калі заспяваюць: 

Бярозка зялёненькая, 

Вясной вясёленькая, 

Сярод поля стаіць, 

Лicточкамі шуміць, 

Грыміць, гудзіць, 

Залатым вяночкам звініць. 

Бярозка iмiтye шум лістоў, рух галінак, — яна шамаціць сукенкай, махае над галавой хустачкамі. Пад прыгаворку: «А восенню кapaнi ў бярозкі засынаюць, лісточкі ападаюць!» -  дзяўчынка-бярозка абыходзіць карагод i кожнаму на плячо кладзе яго хустачку. 

Правілы гульні: хустачкі у тых, хто гуляе, павінны ляжаць свабодна, каб дзяўчынка-бярозка змагла лёгка ix узяць. 

  

ЛЯНОК 

Задачы: практыкаваць ва ўменні ўзгадняць pyxi ca словамi пecнi; выхоўваць пачуццё калектывізму, цікавасць да народнага фальклору.  

Змест гульні: з ліку тых, хто прымае ўдзел у гульні, выбіраецца «бабуля». Астатнія становяцца ў круг. Яны пытаюцца: 

  •  Што ты, бабуля, нам прасці дасі?    

Бабуля выходзіць у цэнтр круга i адказвае: 

  • Старым бабулькам воўны пасмачку, 

 А прыгожым маладзічкам белы лянок! 

Пасля гэтага дзеці разам з бабуляй пачынаюць спяваць, паказваючы pyxaмi дзеянні, пра якія гаворыцца ў пecнi: 

А мы сеялі, сеялі лянок, 

Белы, слаўны кужалёк! 

Урадзіся, наш лянок! 

Урадзіся, кужалёк.  

Мы ляноipвaлi, к жалі, 

Абразалі, у полі слалі, 

У снапочкі збipалi. 

Урадзіся, лянок, 

Белы, слаўны кужалёк. 

Правілы гульні: дзеці павінны дакладна выконваць дзеянні, якія паказвае «бабуля». 

    

ПЛЯЦЕНЬ 

Задачы: удасканальваць навыкі хадзьбы i бегу ў калоне, мяняючы тэмп i напрамак; развіваць пачуццё сяброўства. 

Матэрыял: вяроўка. 

Змест гульні: дзеці становяцца адзін за адным у рад. На увесь рад расцягваецца вяроўка, якую кожны трымае ў руцэ. Усе ідуць адзін за адным i спяваюць: 

Кругом бярозанькі ідзём, 

Каля яе ўсе плятнём. 

Плець-плець пляцёна 

Кругом ствала абвядзёна 

Уецца пляцень, пляцецца 

У поле, у лес валачэцца. 

Расплятайся, пляцень, распляціся, 

Залаты вузельчык развяжыся 

Вядучы заблытвае карагод, пакуль не "запляце” пляцень. Расплятаюць пляцень пад прыгаворку: 

Сто дашкалят 

Усе у адзін рад, 

Разам звязаны стаяць. 

Пляцень, расплятайся, 

На бярозаньку завівайся. 

Вядучы бягом вядзе за сабой дзяцей, пры гэтым ён пятляе, робіць крутыя павароты, i той, хто не устаіць на нагах i ўпадзе, выбывае з гульні. 

Правілы гульні: на працягу ўсёй гульні дзеці павінны моцна трымацца за вяроўку. Калі хто-небудзь з дзяцей паваліўся, усе ўдзельнікі гульні спыняюцца. 

  

ГРУШКА 

Задачы: удасканальваць навыкі бегу з выкрутамі, уменне хутка арыентавацца ў наваколлі. 

Змест гульні: дзеці ўтвараюць круг, у сярэдзіне якога знаходзіцца дзяўчынка ці хлопчык. Гэта i ёсць «грушка». Дзеці ідуць у карагодзе вакол гpyшкi i спяваюць: 

Мы пасадзім грушку 

Усе, усе, 

Няхай наша грушка 

Расце, расце. 

Расці, расці, грушка, 

Ды у добры час. 

 Патанцуй, Марылька, 

Паскачы для нас.       

Вырасці ты, грушка, 

Вось такой вышыні, 

Распусціся, грушка, 

Вось такой шырыні. 

А ўжо наша грушка 

Распусцілася, 

А наша Марылька 

Зажурылася. 

А мы тую грушку 

Весяліць будзем. 

I з нашай Марылькай 

Скакаць будзем. 

На словы «I з нашай Марылькай скакаць будзем» дзеці падыходзяць да грушкі i выконваюць разам з ей танцавальныя pyxi. 

Правілы гульні: дзеці павінны выконваць танцавальныя pyxi, узгадняючы ix ca словамі песні. 

  

 ВУЗЕЛЬЧЫК 

Задачы: развіваць узгодненасць рухаў; выхоўваць пачуццё калектывізму, цікавасць да народнага фальклору. 

Матэрыял: паясы. 

Змест гульні: два ўдзeльнiкi гульні трымаюць у руках паясы, утвараючы вароты ў выглядзе вялiкaгa іголкавага вушка. Астатнія ўдзельнікі становяцца ў рад, бяруцца за pyкi i, рухаючыся ўздоўж пляцоўкі, спяваюць: 

Іголка — шнырала, 

Увесь свет прыбрала, 

Прыбрала, абшыла, 

 Сама голая хадзіла. 

Тонкая ды доўгая, 

Аднавухая ды вострая. 

А я тычу — натычу:                              

Носік стальны, 

Хвосцік ільняны! 

Дзеці праходзяць у вароты, iмiтyючы нiткy, якую зацягваюць у iгoлкy. Апошні ў радзе «зацягвае вузельчык» паясамі, скручвае дзяцей, якія ўтвараюць вароты, i вядзе ix за сабой, прыгаворваючы:                

Хвосцік ніцяны 

Цягну зa сабой. 

Праз палатнo ён праходзіць, 

Канец сабе знаходзіць... 

Правілы гульні: дзеці, якія ўтвараюць вароты, павінны стаяць адзін каля аднаго на адлегласці нацягнутага паміж iмi пояса (1 м); aпoшнi ў радзе ігрок, які зацягнуў вузельчык, не павінен хутка рухацца, каб не паваліць «зацягнутых» паясамі дзяцей. 

 

А МЫ ПРОСА СЕЯЛІ 

Задачы: удасканальваць навыкі перамяшчэння шарэнгай; выхоўваць пачуццё калектывізму, сяброўскія адносіны дзяцей паміж сабой. 

Змест гульні: дзеці, узяўшыся за pyкi, стаяць дзвюма шарэнгамі, тварам адзін да аднаго. У адной шарэнзе хлопчыкі, у другой —дзяўчынкі. 

Хлопчыкі шарэнгай падыходзяць да дзяўчынак i спяваюць: 

  •  А мы проса сеялі, сеялі!  (ідуць на сваё месца.) 

    Дзяўчынкі паўтараюць гэтыя ж pyxi i таксама спяваюць: 

  • А мы проса вытапчам, вытапчам, вытапчам! 
  • Ды чым жа вам вытаптаць, вытаптаць, вытаптаць? (Ідуць i спяваюць хлопчыкі.) 
  •  А мы коней выпусцім, выпусцім, выпусцім! (Ідуць i спяваюць дзяўчынкі.) 
  •  А мы коней пераймём, пераймём, пераймём!  (Ідуць i спяваюць хлопчыкі.) 
  • Ды чым жа вам   пераняць, пераняць, пераняць? (Ідуць i спяваюць дзяўчынкі.) 
  • А шаўковым   повадам, повадам, повадам!    (Ідуць хлопчыкі.) 
  • А мы коней выкупім, выкупім, выкупім! (Ідуць дзяўчынкі.) 
  • Ды чым   жа вам выкупіць, выкупіць, выкупіць? (Ідуць хлопчыкі.) 
  • А мы дадзім сто рублёў, сто рублёў, сто рублёў! (Ідуць дзяўчынкі) 
  • Не трэба нам тысячы, тысячы, тысячы. (Ідуць хлопчыкі.) 
  • А мы дадзім дзеўчыну, дзеўчыну, дзеўчыну.  (Ідуць дзяўчынкі. Усе вяртаюцца назад. Адна   дзяўчынка   застаецца). 
  • Вось гэта трэба нам, трэба нам, трэба нам! (Хлопчыкі падыходзяць да дзяўчынкі i становяцца кругам вакол яе.) Дзяўчынка танцуе, а хлопчыкі пляскаюць у далоні. 

Правілы гульні: дзеці павінны рухацца роўнай шарэнгай; у той час, калі ідуць i спяваюць хлопчыкі, дзяўчынкі стаяць на месцы, i наадварот. 

 

АГАРОДНІК 

Задачы: удасканальваць навыкі хадзьбы па кругу, бег, змяняючы тэмп i напрамак; развіваць увагу.  

Змест гульні: кожны з дзяцей называе сябе якой-небудзь гароднінай: рэпай, рэдзькай, цыбуляй, морквай, радыскай i г. д. i становіцца ў круг. Адзін з дзяцей выбіраецца агароднікам. Ен выходзіць на сярэдзіну круга і стукае палкай аб зямлю. У яго пытаюцца: 

-  Хто там? 

- Агароднік!  

- За чым прыйшоў? 

-  За рэпай! 

Пасля такога адказу ўсе вядуць карагод i спяваюць: 

Зверху рэпа зялёная, 

У сярэдзіне тоўстая, 

К канцу вострая. 

Хавае хвост пад сябе. 

Хто да яе нi падыдзе, 

Усялякі за вixop возьме. 

Агароднік павінен адгадаць, хто з дзяцей назваў сябе рэпай. Калі ён адгадае правільна, рэпа ўцякае, інакш агароднік зловіць яе i павядзе ў свой агарод. 

Правілы гульні: агароднік не павінен ведаць, якое дзіця названа рэпай, адгадваць дзіця-рэпу ён можа тры разы, калі не адгадае, агародніка мяняюць. 

  

МАКІ - МАКАВАЧКІ 

Задачы: пазнаёміць дзяцей з pyxaмi, якія паказваюць працоўную дзейнасць людзей; выхоўваць працавітасць. 

Змест гульні: дзеці становяцца ў круг, па лічылцы выбіраюць гаспадара, які заходзіць у сярэдзіну круга. Карагод спявае песню: 

Ой на гары мак, мак. 

На даліне так, так. 

Макі-макі, маковачкі! 

Залатыя галовачкі. 

Праспявалі гэтую песню, спыніліся і пытаюцца ў гаспадара: 

 - Ці паспеў мак? 

Гаспадар робіць выгляд, што арэ зямлю, i адказвае: 

 -  Не паспеў. Толькі зямлю пад мак узорваю. 

Карагод зноў ідзе з песняй: 

Ой на гары мак, мак. 

На даліне так, так. 

Макі - маковачкі, маковачкі, 

Залатыя галовачкі! 

Праспявалі, спыніліся i пытаюцца: 

- Цi паспеў мак? 

Гаспадар робіць выгляд, што сее мак, i адказвае: 

-  Толькі сею! 

Абышоў яго карагод з песняй i пытаецца зноў: 

- Hе ўзышоў мак? 

Гаспадар адказвае: 

- Толькі што ўзышоў — вось такі! 

( паказвае рукой, які вырас мак над зямлёй.) 

Наступны раз у яго пытаюць: 

- Цi зацвіў мак?  

Гаспадар адказвае: 

- Зацвіў!  (растапырыўшы пальцы, iмiтye iмi кветку маку.) 

Потым карагод пытаецца: 

-  Цi адцвіў мак? 

Гаспадар паказвае рукамі, як ападаюць пялёстачкі маку, i адказвае: 

 -  Адцвіў! 

Пасля пecнi - новае пытанне: 

- Цi паспеў мак? 

Калі гаспадар скажа: «Паспеў», усе зноў спяваюць песню: 

Ой на гары мак, мак. 

На даліне так, так. 

Макі-макі, маковачкі, 

Залатыя галовачкі! 

Будзем трэсці мак! 

Будзем трэсці так!  

Карагод пры гэтых словах падыходзщь да гаспадара, а той iмкнецца выбегчы з круга i ўцячы ад дзяцей. Дзеці яго ловяць. 

Правілы гульні: дзіця-гаспадар павінна выбегчы з круга i ўцячы ад дзяцей. Калі гэта яму не ўдаецца зрабіць, ен выконвае заданні, якія яму называюць дзеці (паскакаць на адной пазе, прысесці на ей тры разы). 

 

СОНЦА І МЕСЯЦ 

Задачы: развіваць каардынацыю i ўзгодненасць рухаў, выхоўваць cябpoўcкiя адносіны дзяцей паміж сабой. 

Змест гульні: з ліку тых, хто гуляе, дзеці выбіраюць двух важакоў, якія будуць варотамі. Выбраныя павінны адысці ўбок i ціхенька, каб іншыя ix нe пачулі, згаварыцца, хто будзе сонцам, а хто месяцам. Пасля гэтага сонца i месяц вяртаюцца на ранейшае месца. Да ix прыходу ўсе ўдзельнікі гульні павінны выстраіцца цугам: першы бярэцца рукамі ў бакі, астатнія кладуць pyкi на плечы iгpaкy, які стаіць спераду яго. 

Сонца i месяц бяруцца за рукі i высока паднімаюць ix: атрымліваюцца «жывыя вароты». Дзеці адзін за адным ідуць да варотаў i з песняй праходзяць праз ix: 

Горкай, горкай, горачка 

 Ішоў малы Ягорачка, 

Ваўкоў не баяўся, 

Страхаў не пужаўся. 

Горкай, горкай, горачкай 

Ішоў наш Ягорачка. 

Ішоў ён лугам, 

Вёў дзяцей кругам. 

Сонца i месяц прапускаюць ycix дзяцей, а ў апошняга ціхенька пытаюцца: 

- Да каго хочаш, да сонца ці да месяца?  

Дзіця ціха адказвае, да каго яно жадае пайсці. I тады сонца ці месяц скажа: 

- Ідзі да мяне! 

 І aпoшнi ў чарзе стане з боку ад таго, каго ён выбраў. Так дзеці праходзяць з песняй праз вароты многа разоў. 3 кожным разам чарга робіцца ўсё меншай, а ў сонца i месяца вырастаюць «хвасты» -  у аднаго карацейшы, у другога даўжэйшы. Iгpaкi стаяць каля сонца i месяца або ў рад, або цугам - адзін за адным. Нарэшце ад доўгай чapгi застаецца адзін iгpoк. Сонца i месяц спыняюць яго i пытаюцца, да каго ён хоча ісці. Гэты апошні iгpoк таксама ідзе або да сонца, або да месяца. Пасля гэтага пачынаюць падлічваць: да каго перайшло больш ігракоў — да сонца ці да месяца. 

Калі ў сонца больш дзяцей, яны ўсе, разам з сонцам, гавораць: 

-  Сонца грэе, да яго ўсе ідуць, а месяц халодны, да яго iсцi не хочуць. 

А калі ў месяца больш дзяцей, то яны гавораць: 

- Сонца пячэ i паліць, да яго не хочуць icці. Месяц-ясны, ноччу свеціць, да яго ўсе ідуць! 

Пасля гэтага дзеці - сонцы ўтвараюць вялікі круг i загадваюць заданні дзецям-месяцам i наадварот. 

Правілы гульні: праходзячы праз вароты, дзеці дзеляцца на дзве каманды; у канцы гульні ўсе яны разам танцуюць.       

  

КУРНАЦІНА 

Задачы: развіваць спрыт і дакладнасць рухаў, узгодненасць дзеянняў, увагу. 

Матэрыял: шапкі для хлопчыкаў, хусткі для дзяўчынак. 

Змест гульні: усе, хто гуляе, становяцца ў рад адзін за адным. Той, хто стаіць спераду, лічыцца важаком.  

Дзеці дробным крокам рухаюцца ўперад i спяваюць: 

Вышай, ніжай, Курнаціца, 

Набок шапка-вушаціна. 

Важак аддае загад: «Шапку набок!» - i ссоўвае сваю шапку набок. Дзеці, гледзячы на важака, ссоўваюць свае шапкі набок, а дзяўчынкі хусткі. Хто не выканае загад, ці выканае яго не дакладна, плацяць фант важаку. Пасля гэтага дзеці рухаюцца далей, а важак аддае новы загад: «Легчы на бок!» «Падняць pyкi ўгору!». У канцы гульні дзеці выкупліваюць фанты (спяваюць, танцуюць, выконваюць разнастайныя pyxi). 

Правілы гульні: Курнаціна павінен загадваць заданні, якія патрабуюць ад дзяцей спрыту, хуткасці, каардынацыі рухаў. 

  

МАЎЧАНКА 

Задачы: развіваць уменне валодаць сабой, выхоўваць вытрымку. 

Змест гульні: дзеці прыгаворваюць: 

Пярвенчыкі, чарвенчыкі, 

Зазвінелі бубенчыкі 

Па свежай расе, 

Па чужой паласе, 

Там, кубкі, арэшкі, 

Цукеркі, мядок, 

- Маўчок! 

На апошняе слова «Маўчок!» усе павінны замаўчаць. Калі хто-небудзь не вытрымае, засмяецца ці вымавіць хоць слова, ён плаціць «штраф». Напрыклад, яму загадаюць праскакаць на адной назе да адзначанага месца, некалькі разоў прысесці, праспяваць, загадаць yciм загадку. 

Правілы гульні: дзеці павінны маўчаць да таго часу, пакуль хто-небудзь не парушыць правілы, але не больш адной мінуты. 

  

АДГАДАЙ, ЧЫЙ ГАЛАСОК  

Задачы: развіваць увагу на слых, памяць. 

Змест гульні: дзеці ўтвараюць круг. Адзін з iгpaкoў становіцца пасярэдзіне яго i закрывае вочы. Дзеці гавораць: 

Сталі ў круг, i — раз! два! тры!  

Павярнуліся, сябры! 

На апошнія словы ўсе паварочваюцца вакол сябе i спяваюць: 

А як скажам — скок, скок, скок... 

Словы «скок, скок, скок» спявае ці гаворыць той, каму загадзя прапанаваў выхавальнік. 

Адгадай, чый галасок? 

Гэтыя словы спяваюць усе дзеці. Дзіця, што стаіць у цэнтры з закрытымі вачамі, павінна адгадаць, хто праспяваў словы «скок, скок, скок». Той, каго пазналі, ідзе на сярэдзіну круга.                         

Правілы гульні: дзіця не мае права адкрываць вочы да таго часу, пакуль не закончыцца песня. Словы «скок, скок, скок» гаворыць ці спявае iгpок, на якога пакажа выхавальнік. 

 

ЗАІНЬКА 

Задачы: развіваць увагу, спрыт, каардынацыю рухаў, хуткасць рэакцыі. 

Змест гульні: дзеці бяруцца за pyкi i ўтвараюць круг. У сярэдзіне — 3aiнькa.  

Усе спяваюць: 

Заінька бялюсенькі, 

Заінька шарусенькі! 

Праскачы ў дзірачку 

 Ды не пaбi спіначку! 

На гэтыя словы зайчык імкнецца выскачыць з круга, але дзеці не пускаюць i хутка прысядаюць, як толькі ён набліжаецца да каго-небудзь з ix. 

Пасля гэтага дзеці спяваюць далей: 

Заінька, павярніся, 

Шэранькі, павярніся. 

Tyпнi ножкай, паскачы 

Ды ў далоні запляшчы! 

Пры заканчэнні пecнi ўсе павінны запляскаць у далоні. Гэтым момантам карыстаецца зайка: ён хапае каго-небудзь з дзяцей i хутка становіцца на яго месца. Той, хто застаўся без месца, павінен выконваць ролю зaiнькi. 

Правілы гульні: пры набліжэнні зaiнькi iгpaкi павінны хутка ўзяцца за рукі, калі яны не паспеюць зрабіць гэтага, той, да каго дакрануўся зайчык, займае яго месца. 

 

ІВАНКА 

Задачы: развіваць узгодненасць рухаў, выхоўваць пачуццё калектывізму. 

Матэрыял: хустачка. 

Змест гульні: з ліку тых, хто гуляе, выбіраюць дзяўчынку Марыльку. Яна з хустачкай у руцэ становіцца ў сярэдзіну круга. Дзеці, узяўшыся за рукі, ідуць па кругу i спяваюць: 

А дзе той Іванка, (3 разы) 

Што ўстае спазаранку. 

Ён спрытны, працавіты, 

Танцуе, пяе i ў вучобе не адстае. 

Іванка, выбежы, свой спрыт пакажы. 

Дзяўчынка Марылька ходзіць па кругу, шукае Іванку. Пасля таго, як дзеці закончылі спяваць, яна спыняецца каля хлопчыка i запрашае яго выйсці ў круг. Хлопчык Іванка са словамі «гоп-гоп-гоп» выбягае на сярэдзіну круга прыгаворваючы: 

Як тупну нагой, да прытупну другой (тупае нагамі) 

Кругом пакружуся (кружыцца) 

Усім людзям пакажуся!  (выконвае танцавальныя pyxi). 

Марылька танцуе вакол Іванкі i махае хустачкай. Дзеці дружна пляскаюць у далоні i прыгаворваюць: 

Танцуй, танцуй, Іванка, хоць да ранку! 

Толькі Марыльку з сабой забяры. 

Іванка бярэ Марыльку за руку, вядзе яе на свае месца ў крузе. 

Затым выбіраецца другая дзяўчынка Марылька i гульня працягваецца. 

Правілы гульні: дзеці павінны выконваць танцавальныя pyxi, узгадняючы ix са словамі песні. 

  

СПІС ВЫКАРЫСТАНАЙ ЛІТАРАТУРЫ 

  1. Беларускія гульні ў дзіцячым садзе: дапам. для выхавальніка  / склад. З.І. Ермакова, В.М. Шабека. – 2-е выд., дап. – Мінск: Народная Асвета, 1987.- 80с. 
  1. Дзіцячы фальклор / склад. Г.А. Барташэвіч.- Мінск., 1972. 
  1. Лях, Н.У. Беларускія народныя гульні ў фізічным выхаванні дзяцей дашкольнага ўзросту (з вопыту работы) / Н.У. Лях. – Мінск: Зорны верасок, 2014. – 231с. 
  1. Старжынская, Н.С. Сябруем і гуляем разам /  Н.С. Старжынская. – Мінск.: Народная асвета, 1994. – 80с. 

 

 

 

 

 

 

свернуть

ГУЛЬНІ ВЯЛІКАЙ РУХОМАСЦІ

Шэры кот; Купец; Гарлачык; Замарожаныя; Спрытны Верабей; Блін гарыць; Змяя; Дзядуля-ражок; Фарбы; Каршун; Гаспадыня і Кот;   Хворы Верабей; Мяч у доміку; Два агні; Свінка; Казіны рог; Гарачае месца; Лыка; Пераскоч гару; Каза; Спрытнякі; Вартаўнік ; Свабоднае месца; Браднік; Вілюшкі; Паляўнічы; Паляванне на лісаў; Калім-бам-ба; Метка; Рэшата; Фігуры; Каноплі; Мурашачка; Гуж; У зайца; Шчупак; Садзі, лянок!; У палачку-булавачку; Штандар, стой!; Падсечка; Паляўнічыя і арол; Паспей адбіць; Мянькі; Елка; Мяцёлка; Кошка і мышка; Засолы; Падскокі
развернуть

ШЭРЫ КОТ  

Задачы: удасканальваць навыкі хадзьбы i бегу ў калоне; выхоўваць смеласць, спрыт, хуткасць рэакцыі.  

Змест гульні: дзеці выбіраюць Ката па лічылцы: 

Раз, два, тры, чатыры 

Ката грамаце вучылі: 

Не чытаць, не пісаць, 

А за мышкамі скакаць. 

Мышы становяцца за Катом у калону. Калона рухаецца па пляцоўцы. Паміж Катом i мышамі ідзе размова: 

- Ёсць мышы ў стозе? 

- Ёсць! 

- Баяцца ката? 

-  Не! 

- А я, Катафей, разганю ўcix мышэй!  

Мышы разбягаюцца, кот ix ловіць. 

Правілы гульні: дзеці павінны знаходзіцца ў калоне да слоў: «...разганю ўcix мышэй» i вымаўляць тэкст дакладна, зразумела. 

КУПЕЦ 

Задачы: практыкаваць у бегу па кругу, выхоўваць пачуццё адказнасці, сяброўскія адносіны дзяцей адзін да аднаго.                      

Змест гульні: усе дзеці дзеляцца на пары i садзяцца так, каб утварыць два кругі. Спераду сядзяць дзеці-дзеткі, а за iмi дзеці-мамы. Адно дзіця-мама застаецца без пары. Гэта маці-купец. Яна ходзіць у сярэдзіне круга i па чарзе звяртаецца да кожнай маці: 

-  Маці, прадай дзетку! 

-  Не, дзетка не прадаецца, ідзі далей! 

Так працягваецца да таго часу, пакуль якая-небудзь маці не адкажа: 

- А якая ж твая плата? 

- На бабу лапату! 

Пасля гэтых слоў маці пакідае сваю дзетку i бяжыць вакол дзяцей. Яна стараецца хутчэй дабегчы да пакінутай дзеткі. Калі яе месца раней зойме маці-купец, то яна замяняе купца ў крузе. 

Правілы гульні: нельга перабягаць цераз круг, стараючыся хутчэй дабегчы да пакінутай дзеткі.   

ГАРЛАЧЫК  

Задачы: практыкаваць у бегу, ва ўменні дзейнічаць па сігналу, хутка арыентавацца ў наваколлі; развіваць увагу. 

Змест гульні: дзеці сядзяць у крузе на кукішках. Гэта «гарлачыкі». Па кругу ходзіць пакупнік. Спыніўшыся каля каго-небудзь, ён пытаецца: 

- Колькі каштуе «гарлачык»?  

Дзіця адказвае: 

За «гарлачык» гэты 

Дай нам зусім крышку: 

Каб ніколі не хварэць 

Маннай кашы лыжку. 

Пасля гэтых слоў дзіця-гарлачык паднімаецца на ногі i бяжыць па кругу ў адным напрамку, а пакупнік - насустрач яму. Кожны імкнецца заняць свабоднае месца. Той, хто спазняецца, становіцца пакупніком. 

Правілы гульні: дзеці павінны бегчы па кругу ў розных напрамках пасля слоў «...маннай кашы лыжку»; кожны з ix імкнецца заняць свабоднае месца.  

ЗАМАРОЖАНЫЯ 

Задачы: удасканальваць навыкі бегу, змяняючы тэмп i напрамак; выхоўваць смеласць, сумленнасць.  

Змест гульні: па лічылцы дзеці выбіраюць Дзеда Мароза i разбягаюцца па пляцоўцы: 

Дзед Мароз, Дзед Мароз 

Бабу снежную прынёс, 

Баба, баба, снегавуха, 

Не хапай мяне за вуха! 

Дзед Мароз бяжыць за імi i імкнецца дакрануцца да аднаго з дзяцей рукой, замарозіць яго. Замарожаны пaвiнен спыніцца i расставіць pyкi ў бaкi. Гульня заканчваецца, калі будуць замарожаны ўсе дзеці. Затым выбіраюць новага Дзеда Мароза i пачынаюць гульню спачатку. 

Правілы гульні: замарожанае дзіця павінна расставіць pyкi ў бaкi i не рухацца. 

СПРЫТНЫ ВЕРАБЕЙ 

Задачы: практыкаваць у бегу з лоўляй i выкрутамі; уменні хутка арыентавацца ў наваколлі; развіваць спрыт. 

Змест гульні: на зямлі малююць круг дыяметрам 2 м. Каб яго можна было бачыць здалёк, у сярэдзіну яго ставяць флажок. На адлегласці 10-15 м ад круга дзеці становяцца ў шарэнгу. Па лічылцы: 

Скакаў верабей на сцяне; 

Зламаў ножку — цяжка мне! 

Вераб'іха скача 

Ды па ножцы плача. 

Верабей, верабей, 

Не дзяўбі канапель: 

Hi мaix, нi свaix, 

Hi суседзяў мaix! 

Адгукніся, верабей, 

Вылятай у круг хутчэй! 

Дзеці выбіраюць вераб'я i разбягаюцца па пляцоўцы, а той, каму выпала быць вераб'ём, ловіць ix. Каго верабей зловіць, той дапамагае яму лавіць астатнix дзяцей. Тыя, каго ловяць, могуць адпачыць, калі схаваюцца ў круг, але затрымлівацца там доўга нельга. Гульня заканчваецца, калі ўсе дзеці будуць злоўлены. 

Правілы гульні: дзеці не павінны, калі выбегуць з круга, зноў тут жа вяртацца назад; заставацца ў крузе можна не больш чым адну мінуту.                  

КАЗЁЛ 

Задачы: садзейнічаць стварэню добрага настрою, развіваць дыялагічнае маўленне дзяцей; выхоўваць спрытнасць, хуткасць рэакцыі. 

Матэрыял: маска казла. 

Змест гульні: з ліку ўдзельнікаў гульні выбіраюцца казёл і дзед. Казёл не павінен ведаць, хто з удзельнікаў гульні абраны на ролю дзеда. Дзеці ўтвараюць паўмесячык, у сярэдзіне якога стаіць казёл, і вядуць дыялог. 

Дзеці.  Дзе ты хадзіў, казёл? Дзе бадзяўся, казёл? 

Казёл. Хадзіў я па лясах, па палях. 

Дзеці.  Чаму цябе там ваўкі не елі? 

Казёл.  Не баюся я ні ў лесе ваўкоў, 

Hi ў полі стральцоў. 

Толькі баюся старога дзеда. 

Пасля гэтых слоў дзеці моцна рамаўляюць: «Дзед, лаві казла!» Дзед пачынае лавіць казла, які імкнецца дабегчы да вызначанай мяжы. Калі дзед зловіць яго, то будзе выконваць ролю казла, калі не - выбіраецца новы дзед. Перад гульнёй пазначаецца мяжа, за якой казёл будзе ў небяспецы.  

БЛІН ГАРЫЦЬ 

Задача: развіваць хуткасць рэакцыі, смеласць, спрыт; выхоўваць пачуццё калектывізму, сумленнасць. 

Змест гульні: з ліку тых, хто гуляе, назначаецца лавец. Выхавальнік чэрціць на зямлі круг, у які становяцца дзеці. Лавец, стаўшы cпiнoй да круга на адлегласці 1,5 м, гаворыць словы: «Блін гарыць!» Усе выбягаюць з круга, але адразу ж імкнуцца забегчы ў яго зноў. Лавец у гэты час спрабуе запляміць дзяцей. Дзіця, якое заплямілі, становщца вядучым, гульня працягваецца. 

Правілы гульні: вядучы павінен пляміць дзяцей, якія знаходзяцца са знадворнага боку круга. 

ЗМЯЯ 

Задачы: развіваць спрыт, хуткасць рэакцыі, узгодненасць рухаў. 

Змест гульні: дзеці становяцца ў калону адзін за адным i бяруць рукамі за пояс таго, хто стаіць спераду. Уся калона - змяя; першы ў калоне - галава, aпoшнi - хвост. 

Па сігналу выхавальніка галава павінна злавіць хвост, які ад яе ўцякае. Галава, што злавіла хвост, пераходзіць у канец калоны, i гульня паўтараецца зноў. 

Правілы гульні: дзеці павінны моцна трымацца рукамі адзін за аднаго, стараючыся не разарваць калону; калі хвост ці галава адарваліся ў гульні, яны прайгралі i выходзяць з калоны. 

ДЗЯДУЛЯ - РАЖОК 

Задачы: удасканальваць навыкі хуткага бегу, выхоўваць смеласць, сумленнасць. 

Змест гульні: дзеці выбіраюць важака i называюць яго «дзядуля-ражок». Ен жыве ў доме, які абазначаны для яго ў баку ад пляцоўкі. Усе іншыя дзеці дзеляцца на дзве групы. Трэба, каб у групе была роўная колькасць iгpaкoў. Адна група размяшчаецца справа ад дома дзядулі-ражка, крокаў за дваццаць, другая - злева, на той жа адлегласщ. Гэта ix дамы. Кожная група чым-небудзь адзначае свой дом. Месца паміж гэтымі двума дамамі называецца полем. Дзеці размяшчаюцца ў cвaix дамах, i пачынаецца гульня. Дзядуля-ражок зірне направа, зipнe налева i крыкне: 

-  Хто мяне бaiцa? 

А ўсе дзеці яму ў адказ: 

- Ніхто! 

Пасля адказу яны перабягаюць са свайго дома ў другі цераз поле. Бягуць i задзірыста падражніваюць важака: 

Дзядуля-ражок, 

З'еў чужы піражок! 

Дзядуля-ражок выскоквае са свайго дома i ловіць дзяцей, што перабягаюць. Трэба старацца выкруціцца ад дзядулі-ражка, не паддацца яму! Першы, каго дзядуля-ражок cxoпiць, становіцца яго памочнікам i разам з iм ловіць іншых. Калі яны зловяць яшчэ аднаго, той ловіць астатніх разам з iмi. Так працягваецца да таго часу, пакуль усе не будуць злоўлены. 

Правілы гульні: дзеці могуць забягаць у свой дом, каб адпачыць, але заставацца там доўга нельга. 

ФАРБЫ 

Задачы: практыкаваць у бегу з лоўляй i выкрутамі, развіваць памяць, кемлівасць, слыхавую ўвагу, хуткасць мыслення. 

Змест гульні: дзеці выбіраюць “гаспадара” фарбаў i “адгадчыка” Несцерку. Усе астатнія дзеці - фарбы. 

Несцерка адыходзіць убок, а “гаспадар” i “фарбы” ціхенька дамаўляюцца, хто якой фарбай будзе. Назвы фарбам можа даваць “гаспадар”, або кожны выбірае сам. Кожны з тых, хто гуляе, выбipae сабе які-небудзь колер (зялёны, чырвоны, белы i г. д.). Гаспадар павінен добра запомніць, хто якая фарба. 

Калі назвы дадзены, фарбы i гаспадар прысядаюць на кукішкі i робяць выгляд, што засынаюць. 

Тут да фарбаў падыходзіць Несцерка, тупае некалькі разоў нагой i гаворыць: 

- Стук-стук! 

Гаспадар прачынаецца i пытаецца: 

- Хто тут? 

- Несцерка! 

- Чаго прыйшоу? 

- Па фарбу? 

-  Па якую? 

Несцерка называе які-небудзь колер, напрыклад: 

- Па сінюю! 

Калі такога колеру сярод фарбаў няма, гаспадар гаворыць: 

- Такой фарбы у нас няма! 

А ўсе фарбы пляскаюць у ладкі i прыгаворваюць: 

 Пайдзі за сіненькі лясок, 

Знойдзеш ciнi чабаток. 

Панасі, панасі, 

I нам прынясі! 

Пасля гэтых слоў Несцерка адыходзіць убок, потым вяртаецца i працягвае з гаспадаром ранейшую гутарку: 

- Стук-стук!                               

- Хто там? 

- Несцерка! 

- Чаго прыйшоў? 

- Па фарбу! 

- Па якую? 

- Па белую! 

Калі белая фарба ёсць, гаспадар яму гаворыць: 

-  Ёсць белая фарба, бяры яе!  

«Фарба» ўцякае, а Несцерка яе ловіць. 

Правілы гульні: дзіця-фарба павінна бегчы ў загадзя абазначанае месца, злоўленая фарба наступны раз у гульнi ўдзел не прымае. 

КАРШУН 

Задачы: развіваць дыялагічнае маўленне дзяцей, выхоўваць спрытнасць, хуткасць рэакцыі на слова, уменне пераўвасабляцца.  

Змест гульні: па лічылцы дзеці выбіраюць каршуна i квактуху. Усе астатнія дзеці — кураняты. 

Каршун ідзе на самы канец пляцоўкі - там будзе яго дом i агарод. 

Квактуха з куранятамі ідзе на другі канец пляцоўкі - там будзе ix дом. Каршун у cвaiм доме садзіцца i шые мяшочак. Квактуха гаворыць куранятам: 

-  Дзеткі, паглядзіце, што там каршун робіць? 

Кураняты: 

- Мяшочак шые. 

Квактуха: 

- Пойдзем да яго спытаем, на што гэта ён мяшочак шые. 

Усе ідуць шарэнгай адзін за адным да дома каршуна. Квактуха пытаецца: 

- Каршун! На што ты мяшочак шыеш? 

-  Tвaix дзетак лавіць. 

Квактуха:    

- За што, чаму так? 

Каршун: 

- Каб у мой агарод не лазілі. 

 Квактуха: 

- А што яны ў цябе ў агародзе зрабілі? 

 Каршун: 

Твае дзеці гарох падзяўблі,  

Капусту паламалі, 

Рэпку павыдзіралі, 

Усе мае грады патапталі! 

Каршун ускоквае, махае крыламі i кідаецца на куранят. Квактуха не падпускае каршуна да куранят — выстаўляе рукі ўперад, адганяе яго, а сама крычыць: «Кыш! Кыш! Кыш!» 

Злоўленых куранят каршун адводзіць да сябе у дом. Гульня працягваецца да таго часу, пакуль каршун не зловіць 6 — 7 куранят. Тады квактуха з астатнімі куранятамі ідзе да каршуна вызваляць cвaix дзяцей. Квактуха гаворыць: 

-  Каршун, адпусці мaix дзіцянятак! 

 Каршун пытаецца: 

- А не будуць яны зноў у мой агарод лазіць — гарох дзяўбці, капусту ламаць, рэпку выдзіраць, градкі таптаць? 

Квактуха адказвае: 

-  Больш не будуць! 

 Каршун гаворыць: 

-  Калі не будуць, тады адпушчу. Толькі няхай гэтае кураня мне кашулю пашые. 

Кураня паказвае рукамі, як кашулю шыюць: кроіць нажніцамі, зацягвае нітку ў іголку, шые i аддае кашулю каршуну. Такім чынам каршун прыдумвае работу для кожнага кураняці, якіх злавіў, i адпускае ix. 

Правілы гульні: каршун ловіць толькі самае апошняе кураня, выхопліваць куранят з сярэдзіны шарэнгі не дазваляецца.  

ГАСПАДЫНЯ І КОТ 

Задачы: практыкаваць у бегу з лоўляй i выкрутамі, развіваць спрыт, вынослівасць. 

Змест гульні: дзеці выбіраюць па лічылцы маці, дачку i ката. Усе астатнія — збаночкі. Маці гаворыць: 

- Вось тaм, каля бярозкі, будзе склеп.  

А вось тут — наш дом.  

Ідзіце ўсе, збаночкі, у дом! 

Збаночкі прыйшлі i спыніліся. Maцi гаворыць: 

- Дапамажы мне, дачушка, збаночкі ў склеп аднесці.  

Маці бярэ двух дзяцей за рукі, дачка   таксама   бярэ двух дзяцей за pyкi, i ўсе ідуць ад дома да склепа - гэта яны збаночкі нясуць. 

Так i ходзяць маці з дачкою, пакуль не перанясуць у склеп усе збаночкі. У склепе збаночкі стаяць або сядзяць на кукішках. 

-   Ну, дачка,— гаворыць маці,— я на работу пайду, а ты дома сядзі ды наглядвай за катом, каб ён у склеп не залез, збаночкі не перакуліў. 

Сказала i адышла ўбок. Дачцэ сумна адной сядзець, пайшла яна да сябровак. А кату толькі гэта i трэба. Азірнуўся ў адзін бок, у другі i пайшоў да склепа. Пачаў збаночкi перакульваць, кране лапкай i скажа: 

- У гэтым — смятанка! У гэтым — малако! У гэтым — тварог! У гэтым -  кіслае малако! У гэтым — масла! 

Вярнуліся маці i дачка i пачалі лавіць ката. Ды дзе там — не даецца кот у рукі. Тады падымаюцца ўсе збаночкi i пачынаюць лавіць ката.    Бегаюць ды прыгаворваюць: 

- Не выкруцішся, кот! Пападзешся, кот! 

- Давайце яго, свавольніка, сеткаю лавіць! —гаворыць маці. 

Хутка ўсе за pyкi ўзяліся - атрымалася сетка. Пачалі ката сеткаю лавіць. Ён туды, ён сюды - ды не змог на гэты раз уцячы: трапіў у сетку. 

Пачаў прасіцца: 

- Адпусціце мяне! Не буду перакульваць збаночкі! Стаў круг шырэйшы. Усе гавораць кату: 

- Патанцуй, паскачы, тады адпусцім! 

Кот танцуе. Усе бачаць: змарыўся кот. Разнялі сетку. 

- Выходзь, кот. Выходзь ды памятай: 

Першы раз даруецца,  

Другі — забараняецца! 

I разбегліся ўсе хто куды. 

Правілы гульні: дзеці-збаночкі пачынаюць лaвiць дзіця-ката толькі тады, калі ix аб гэтым просіць дзіця-маці; дзіця-кот лічыцца злоўленым, калі дзеці сашчэпяць pyкi вакол яго. 

ХВОРЫ ВЕРАБЕЙ 

Задачы: фарміраваць навыкі спрытнага бегу, уменне дзейнічаць па сігналу, выхоўваць адмоўныя адносіны да несумленных учынкаў. 

Змест гульні: дзеці бяруць сабе назвы птушак — верабей, сава, сініца, кулік i г. д. Дзіця, якое імітуе вераб'я, кладзецца i робіць выгляд, што хворае. Каля вераб'я yвiхаецца сава. Да савы падыходзіць ciнiцa i пытаецца: 

- Ці дома верабей? 

-  Дома. 

-  Што ён робщь? 

-  Хворы ляжыць. 

-  Што яму баліць? 

-  Плечыкі. 

-  Схадзі, сава, у агарод, capвi траўкі-грэчкі, папар яму плечкі. 

-  Парыла, ciнiчкa, парыла, сястрычка. Яго пара не бярэ, толькі гарачкі прыдае. 

Ciнiчкa адыходзіць, а да савы падыходзяць усе птушкі i пытаюцца: 

- Ці дома верабей? 

-  Дома. 

-  Што ён робіць? 

-  Па двары шнырае, крошкі збipae, дадому не ідзе, каноплі крадзе. 

Пачуўшы гэтыя словы, верабей уцякае, а дзеці гоняцца за iм, стараючыся злавіць вераб'я. 

Правілы гульні: дзіця-верабей можа схавацца толькі ў доме савы. 

МЯЧ У ДОМІКУ 

Задачы: удасканальваць навыкі пападання мячом у цэль; развіваць хуткасць рэакцыі, трапнасць, вакамер. 

Змест гульні: дзеці строяцца ў рад на адлегласці кроку адзін ад аднаго. Кожнае дзіця чэрціць сабе маленькi круг i прысядае перад iм. Апошні ў радзе коціць мяч. Як толькі ён закоціцца ў які-небудзь круг i спыніцца там, усе бягуць, а гаспадар круга бярэ мяч i кідае яго ва ўцекачоў. У каго трапіць мяч - таму ачко. Калі мяч тpaпiў у iгpaкa тры разы, ён выбывае з гульні, а ўсе астатнія гуляюць. 

Правілы гульні: дзіця павінна кідаць мяч толькі са свайго круга; дзеці разбягаюцца тады, калі мяч тpaпiў у чыйсці круг. Каціць мяч дзеці павінны лёгкім штуршком.  

ЧЫЙ КРУГ, КАЛЯ СНАПА ХУТЧЭЙ ЗБЯРЭЦЦА 

Задачы: развіваць уменні бегаць у розных напрамках, хуткасць рэакцыі, спрыт; выхоўвацьпачуццё калектывізму. 

Матэрыял: 3—4 снапы. 

Змест гульні: па зале ставяцца некалькі снапоў, вакол іх становяцца дзеці, узяўшыся за рукі. Пад беларускую народную мелодыю ўсе разбягаюцца па зале і выконваюць розныя танцавальныя рухі. Па заканнэнні мелодыі трэба хуценька сабрацца ля свайго снапа. Пераможцам з’яўляецца тая каманда, якая выканае задание першай. 

ДВА АГНІ 

Задачы: практыкаваць ва ўменні хутка кідаць i лавіць мяч дзвюма pyкaмi; развіваць спрыт, арыенціроўку, уменне разлічваць сілу кідка i адлегласць. 

 Змест гульні: на пляцоўцы чэрцяцца дзве паралельныя лініі даўжынёй 10 - 12 м, якія ўтвараюць калідор шырынёй 4 — 5 м. Усе, хто гуляе, дзеляцца на дзве роўныя па колькасці групы i становяцца з абодвух бакоў калідора за лініяй, тварам адзін да аднаго (утвараючы дзве шарэнгі). Назначаюцца два водзячыя, aгнi - па аднаму з кожнай групы. Агні знаходзяцца ў калідоры (паміж шарэнгамі). Дзеці, якія стаяць у шарэнгах, перакідваюць мяч адзін аднаму праз калідор. Aгнi перамяшчаюцца па ўсяму калідору i стараюцца злавіць яго. Калі зловяць, то iгpoк, што кiнуў мяч, выбывае з гульні - ён згарэў. 

Правілы гульні: дзеці-агні павінны перамяшчацца толькі па калідоры i iмкнуццa злавіць кінуты мяч.  

СВІНКА 

Задачы: практыкаваць у забіванні мяча ў цэль; развіваць спрыт, хуткасць рэакцыі, дакладнасць рухаў. 

Змест гульні: з ліку тых, хто гуляе, выбіраецца водзячы. У цэнтры намаляванага круга выкопваецца яма-хлеў, побач з якім кладзецца мяч -свінка. Дзеці становяцца за лінію круга i прыгаворваюць: 

-  Куба — куба — кубака, гонім свінку да хляўка!  

Пасля гэтых слоў водзячы палкай   ці   нагой   адкідвае свінку як мага далей убок. Усе бягуць да свінкі, перакідваюць яе адзін аднаму нaгaмi i спрабуюць загнаць у хлявок. Водзячы перашкаджае iм i выкідвае свінку з круга. Калі дзецям удаецца закінуць свінку ў хлеў, выбіраецца новы водзячы, i гульня працягваецца. 

Правілы гульні: дзеці не павінны кранаць мяч рукамі, водзячы не мае права выходзіць за межы круга. 

КАЗІНЫ РОГ 

Задачы: практыкаваць ва ўменні адбіваць пусты драўляны шар, не прапускаючы яго цераз рысу-мяжу; развіваць хуткасць рэакцыі, увагу, спрыт. 

Абсталяванне: палкі для кожнага гульца. 

Змест гульні: дзве каманды дзяцей знаходзяцца на пэўнай адлегласці адна ад адной. У кожнага ў руках палка. Адна з каманд кідае i коціць драўляны шар у бок процілеглай каманды, тыя адбіваюць яго назад ці ловяць на сваей мяжы-рысе i вяртаюць першай камандзе. 

Калі шар пералящць цераз мяжу-рысу, каманда, што ахоўвае яе, адыходзіць да таго месца, куды закаціўся шар. Тады пра яе гавораць: 

- Загналі ў казіны рог! 

Каманда-пераможца атрымлівае ацэнку, i гульня працягваецца. 

Правілы гульні: шар дазваляецца каціць толькі па зямлі. 

ГАРАЧАЕ МЕСЦА 

Задачы: удасканальваць навыкі бегу з лоўляй i выкрутaмi, развіваць спрыт, вынослівасць. 

Змест гульні: на зямлі абазначаюць рысай «гарачае месца». 3 ліку тых, хто гуляе, выбіраецца водзячы. Ён становіцца на некаторай адлегласці ад гарачага месца i ахоўвае яго ад астатніх гульцоў, калі тыя імкнуцца забегчы ў гарачае месца. Каго ён запляміць, той становщца яго памочнікам, i яны разам ловяць астатніх. 3 павелічэннем ліку памочнікаў забягаць у гарачае месца становіцца ўсё цяжэй i цяжэй. Хто трапіць туды, можа адпачыць там некаторы час, але затым зноў павінен выбегчы i паспрабаваць зноў забегчы ў гарачае месца. 

Правілы гульні: iгpoк, які тpaпiў у гарачае месца, адпачывае там, а затым зноў выбягае ў поле; злоўленым лічыцца той, да каго водзячы дакрануўся рукой. 

ЛЫКА 

Задачы: практыкаваць ва ўменні пераадольваць перашкоду, пераступаючы ці пераскокваючы цераз яе; выхоўваць смеласць, спрыт. 

Змест гульні: двое дзяцей садзяцца на зямлю i ўпiраюцца ступнямі ног, іншыя дзеці павінны прайсці, пераступаючы цераз ix ногі. Вa ўcix пытаюцца:                                                  

— Куды ідзеш? 

— Па лыка! 

— Ну ідзі! 

Пасля таго, як усе дзеці пройдуць па лыка, яны павінны, вяртаючыся назад, прабегчы паміж лаўцамі, якія сядзяць на кукішках, тыя ловяць дзяцей, не зыходзячы з месца. Злоўленыя дзеці атрымліваюць штрафное ачко. 

Правілы гульні: дзеці-лаўцы павінны паспець запляміць прабягаючых паміж iмi дзяцей. 

ПЕРАСКОЧ ГАРУ 

Задачы: практыкаваць ва ўменні з разбегу пераскокваць перашкоду, выхоўваць смеласць. 

Змест гульні: тыя, хто гуляюць, кладуць слупком шапкі. Затым у тым жа парадку, як складзены шапкі, пачынаюць скакаць праз ix, стараючыся не зачапіць ix нагамi. Калі хто-небудзь зачэпіць шапку, яму трэба прапаўзці праз строй. Усе становяцца адзін за адным, шырока расставіўшы ногі, a вiнaвaты паўзе ў ix пад нaгaмi. 

Правілы гульні: скакаць трэба так, каб не зачапіць складзеныя слупком шапкі, калі iгpoк тры разы зачэпіць шапку, ён выходзіць з гульні. 

КАЗА 

Задачы: удасканальваць навыкі бегу з лоўляй i выкрутамі на абмежаванай плошчы; выхоўваць смеласць, настойлівасць. 

Матэрыял: палачкі, вяроўка. 

Змест гульні: дзеці выбіраюць пастуха. Робяць гэта так: шырока растаўляюць нoгi i, нахіліўшыся, пракідваюць паміж iмi кароткую палачку назад ад сябе. Чыя палачка ўпадзе бліжэй, той i павінен пасвіць козы. Дзеці прывязваюць да слупка вяроўку даужынёй 1,5—2 м i даюць пастуху канец вяроўкі ў рукі.  На такой адлегласці ад слупка ён павінен знаходзіцца. Затым удзельнікі гульні складаюць каля слупка свае палачкі, якія называюцца козамі. 

Па свістку пастуха дзеці падбягаюць да слупка, iмкнyчыся схапіць палачку, а пастух стараецца перашкодзщь гэтаму. Калі дзецям удаецца схапіць дзве-тры палачкі, усе iгpaкi шырока расстаўляюць нoгi, а пастух на карачках павінен прапаўзці праз растаўленыя вароты. 

Правілы гульні: дзіця-пастух не падпускае дзяцей да слупка, каля якога складзены палачкі, ён можа дакрануцца (запляміць) іграка рукой, пасля чаго той выбывае з гульні.  

СПРЫТНЯКІ  

Задачы: развіваць спрыт, хуткасць, каардынацыю рухаў, выхоўваць смеласць, пачуццё адказнасці за таварыша. 

Змест гульні: дзеці становяцца ў круг пapaмi тварам да цэнтра — адзін спераду, другі— ззаду. Пярэдні iгpoк растаўляе pyкi у бaкi, задні трымаецца за пярэдняга. Назначаецца водзячы, які знаходзіцца ў цэнтры круга. Ен падбягае то да адной, то да другой пары, стараючыся схапіць задняга iгpaкa, пярэдні iгpoк загароджвае яго рукaмi i ўвесь час паварочваецца тварам да водзячага. Калі апошняму ўдаецца ўхапіцца за задняга iгpaкa, то пярэдні становіцца водзячым, а задні аказваецца спераду i ахоўвае свайго таварыша. 

Правілы гульні: водзячы не павінен хапацца за пярэдняга iгpaкa i ўжываць сілу, а неабходна толькі дакрануцца да iгpaкa, якi стаіць ззаду. 

ВАРТАЎНІК 

Задачы: развіваць хуткасць рэакцыі, уменне арыентавацца ў навакольных абставінах, смеласць, спрыт. 

Змест гульні: выбраны па лічылцы вартаўнік падыходзіць да аднаго з дзяцей, якія стаяць свабодна па ўсёй пляцоўцы. Дзіця адразу ж прысядае на кyкiшкi, а вартаўнік кладзе яму руку на галаву — ахоўвае яго. Другой рукой ён імкнецца запляміць дзяцей, якія бегаюць па пляцоўцы i стараюцца дакрануцца да таго, хто сядзіць на кукішках. 

Правілы гульні: вартаўнік павінен пляміць дзяцей, не адымаючы адной pyкi з галавы дзіцяці, што сядзіць. Новым вартаўніком становіцца той, хто запляміць дзіця, якое сядзіць. 

СВАБОДНАЕ МЕСЦА 

Задачы: развіваць хуткасць бегу, спрыт, вынослівасць. 

Змест гyльнi: дзеці становяцца ў круг шчыльна адзін каля аднаго. Водзячы выклікае двух дзяцей, якія стаяць побач, яны робяць крок назад, становяцца спіной адзін да аднаго. Па сігналу: «Раз —два — тры — бяжы!» дзеці бягуць у розныя бакi па кругу, стараючыся хутчэй стаць на свабоднае месца. Той, хто хутчэй дабег да свайго месца i заняў яго, лічыцца пераможцам. Затым водзячы выклікае двух іншых iгpaкoў i г. д. 

 Правілы гульні: бегчы дазваляецца толькі са знешняга боку круга. У час бегу нельга хапаць pyкaмi дзяцей.  

БРАДНІК 

Задачы: развіваць уменне хутка арыентавацца ў навакольных абставінах, удасканальваць навыкі лёгкага бегу; выхоўваць смеласць, вытрымку. 

Матэрыял: хусцінка для завязвання вачэй рыбаку. 

Змест гульні: па лічылцы выбіраюць рыбака i завязваюць яму вочы хусцінкай. Усе астатнія дзеці — рыбкі. Пляскаючы ў ладкі, дзеці-рыбкі перамяшчаюцца (ходзяць, бегаюць вакол рыбака). Рыбак стараецца каго-небудзь злавіць. Калі на шляху рыбака сустракаецца якая-небудзь перашкода (сцяна, лаўка, крэсла i інш.), дзеці гавораць рыбаку: «Глыбока!» Калі рыбак адыдзе ад перашкоды, дзеці гавораць: «Мелка!» Kaлi рыбак зловіць каго-небудзь, ён павінен адгадаць па голасу, каго злавіў. На пытанне рыбака: «Хто ты?» злоўлены адказвае: «Я — акунь». Калі не адгадаў, дзеці яму крычаць: «Жабу злавіў!» Рыбак адпускае злоўленага i зноў пачынае лавіць. 

Правілы гульні: iгpaкi павінны ўвесь час перамяшчацца па пляцоўцы i абыходзіць рыбака. Калі рыбак па голасу не адгадаў, каго з дзяцей-рыбак ён злавіў, сам становіцца рыбай, а непазнаны iгpoк - рыбаком. 

ВІЛЮШКІ 

Задачы: развіваць спрыт, вынослівасць, каардынацыю рухаў, выхоўваць смеласць. 

Змест гульні: дзеці строяцца ў шарэнгу, бяруцца за pyкi i ўтвараюць ланцуг. Больш дужае дзіця-важак, што стаіць у пачатку рада, пачынае бегчы i цягне за сабой іншых. Пры гэтым яно нечакана бяжыць то ў адзін, то ў другі бок. Такія ж хуткія i крутыя павароты павінны рабіць i іншыя. Многім, асабліва тым, хто знаходзіцца далей ад важака, рабіць гэта цяжка, яны падаюць i выходзяць з ланцуга, а гульня працягваецца далей. Пераможцамі лічацца тыя дзеці, якія на працягу трох мінут утрымлівалі раўнавагу. 

Правілы гульні: iгpoк, па   вiнe    якога    разарваўся    ланцуг, выбывае з гульні. 

ПАЛЯЎНІЧЫ 

Задачы: удасканальваць навыкі хуткага бегу, развіваць увагу, назіральнасць, смеласць, сумленнасць.  

Змест гульні: па лічылцы дзеці выбіраюць паляўнічага i двух-трох сабак. Усе астатнія — зайцы. Зайцы хаваюцца за кустамі, у ямах i іншых месцах.  

Выходзіць паляўнічы i крычьщь: «Бах! Бах!» Сабакі бягуць ва ўсе бакі, знаходзяць зайцаў i выганяюць ix на адкрытае месца. Кожнага з дзяцей-зайцаў паляўнічы павінен сустрэць словамі: «Бах! Бах!» Інакш яны схаваюцца, i ix трэба будзе шукаць зноў.  

Зайцы, знойдзеныя паляўнічым, павінны выйсці з гульні. Пераможцамі лічацца тыя зайцы, якіх паляўнічы на працягу 5 мінут не знайшоў. 

Правілы гульні: дзеці-сабакі павінны шукаць дзяцей-зайцаў толькі пасля сігналу паляўнічага: «Бах! Бах!» 

ПАЛЯВАННЕ НА ЛІСАЎ 

Задачы: практыкаваць у хадзьбе i бегу па кругу, ва ўменні хутка арыентавацца ў навакольным асяроддзі, выхоўваць пачуццё калектывізму, узаемадапамогі. 

Змест гульні: Па дамоўленасці дзеці выбіраюць паляўнічага i пяць лісаў. Астатнія дзеці, узяўшыся за рукі, утвараюць чатыры маленькія кругі. Гэтыя кpyгi раўнамерна размяшчаюцца па пляцоўцы.  

Кожны круг - гэта лісіная нара, дзе жыве адзін лic. Сярод кругоў бегае ліс, у якога няма нары. За ім палюе паляўнічы. Як толькі ліс залазіць у якую-небудзь нару, то ліс, што ў ей знаходзіцца, павінен адразу ж пакінуць яе i ўцякаць ад паляўнічага ў другую нару. Злоўлены ліс становіцца паляўнічым. 

Правілы гульні: у кожнай нары павінен жыць толькі адзін ліс. Паляўнічы не мае права лавіць ліса, які схаваўся ад яго ў крузе.  

КАЛІМ-БАМ-БА 

Задачы: удасканальваць навыкі хуткага бегу, развіваць сілу, спрыт, дакладнасць рухаў, уменне арыентавацца ў навакольным асяроддзі. 

Змест гульні: дзеці становяцца адзін супраць другога, утвараючы дзве шарэнгі. Дзеці кожнай шарэнгі бяруцца за pyкi, i паміж імі ідзе гаворка: 

-  Калім-бам-ба !   

 - На што слуга? 

- Прышыць рукавы. 

- На чые бакі? 

- Пятае, дзесятае (імя) сюды. 

Названае дзіця бяжыць да дзяцей другой шарэнгі i спрабуе разарваць яе. Калі дзіця зможа разарваць счэпленыя pyкi, то вядзе ў сваю шарэнгу аднаго з iгpaкoў каманды праціўніка. Калі не разарве, застаецца ў шарэнзе праціўніка. 

Пераможцай лічыцца тая каманда, у якой у канцы гульні будзе найбольшая колькасць дзяцей.    

 Правілы гульні: названае дзіця павінна разарваць счэпленыя pyкi дзяцей другой шарэнгі, якія не маюць права пры набліжэнні iгpaкa ix раздымаць. 

МЕТКА 

Задачы: удасканальваць навыкі хуткага бегу, уменне хутка рэагаваць на сігнал, выхоўваць смеласць. 

Матэрыял: метка – слупок. 

Змест гульні: дзеці дзеляцца на дзве групы i становяцца на адлегласці 25 м адна ад адной. Пасярэдзіне паміж гpyпaмi ставіцца слупок, які называецца меткай. Затым адна група выклікае каго-небудзь з дзяцей другой групы. Выкліканае дзіця імкнецца забегчы за метку, а яго ловяць усе дзеці процілеглай групы. Калі яно паспявае забегчы за метку, то застаецца ў сваей групе, калі не, то пераходзіць у процілеглую групу. Так гуляюць да таго часу, пакуль не зловяць ycix iгpaкoў з процілеглай групы, за выключэннем аднаго.  

Правілы гульні: выкліканае дзіця павінна паспець дабегчы да слупка i стаць за iм. 

РЭШАТА 

Задачы: развіваць хуткасць i дакладнасць рухаў; выхоўваць смеласць, сумленнасць. 

Матэрыял: хустачка, палка. 

Змест гульні: дзеці становяцца ў адзін рад. Дзіця, якое стаіць спераду, бярэ ў pyкi палку, а ўсе астатнія трымаюць адзін аднаго рукамі за пояс. Адзін з дзяцей — водзячы не становіцца ў рад, ён бярэ хустачку, скручвае ў трубачку i на адным яе канцы завязвае невялікі вузельчык. Зрабіўшы, такім чынам, лёгенькі скрутачак, ён пaвiнен стукнуць iм па плячах апошняга iгpaкa. Але той не чакае гэтага. Ён зрываецца з месца, бяжьщь да першага ў радзе, бярэ ў яго палку i становщца перад iм, г. зн. хаваецца за палкай. Калі гэта iгpaкy зрабіць удаецца, водзячы падбягае да дзіцяці, якое стала апошнім, i імкнецца ўдарыць яго. Так гуляюць да той пары, пакуль не падойдзе чарга бегчы iгpaкy, які ў пачатку гульні стаяў спераду з палкай у руках. Тады скрутачак перадаецца гэтаму iгpaкy, і гульня працягваецца. 

Правілы гульні: калі irpoк не паспее схавацца за палкай, i aтpымлiвae скрутачкам па плячах, ён павінен бегчы яшчэ раз вакол рада дзяцей. 

ФІГУРЫ 

Задачы: удасканальваць навыкі бегу, уменне хутка рэагаваць на сігнал; развіваць вынослівасць. 

Змест гульні: усе дзеці стаяць у крузе i круцяцца. Убаку стаяць воўк i маці. 

Пасля слоў маці: «На месцы, фігура, замры!» - iгpaкi заміраюць у любой позе. Тады воўк выбipae фігуру, якая яму падабаецца, вядзе яе да маці i пытаецца, колькі яна каштуе. Маці гаворыць: «Два рублі». Воўк два разы б'е далоняй па далоні маці, фігура ў гэты час уцякае. Воўк яе ловіць. Kaлi зловіць, то гэтае дзіця становіцца ваўком. 

Правілы гульні: дзіця-воўк ловіць дзіця-фігуру толькі тады, калі маці «выплаціць» за яго грошы. 

КАНОПЛІ 

Задачы: выпрацоўваць навыкі хуткага бегу, уменне адгадваць тактычныя прыёмы праціўніка, фарміраваць вытрымку. 

Змест гульні: ігракі па дамоўленасці выбіраюць гаспадара, становяцца ў шарэнгу i бяруцца за pyкi. Гаспадар ідзе ўздоуж шapэнri, спыняецца каля аднаго з iгpaкoў i пачынае з імі дыялог: 

— Прыходзь да мяне каноплі палоць. 

— Не хачу! 

— А кашу есці? 

— Хоць зараз! 

— Ах ты, гультай! — i ў гэты жа час бяжьщь у  любы канец шарэнгі. Адначасова i iгpок бяжыць у тым жа напрамку, але за спінамі iгpaкoў. Хто першы — гаспадар ці гультай — возьме за руку апошняга ў шарэнзе, той становіцца з ім побач, a iгpoк, які застаўся, займае месца гаспадара. 

Правілы гульні: пасля слоў «Ах ты, гультай!» гаспадар можа зрабіць некалькі падманлівых рухаў; пакуль гаспадар не пабяжыць, гультай не мае права кранацца з месца.   

МУРАШАЧКА 

Задачы: удасканальваць навыкі бегу са зменай напрамку; развіваць вынослівасць, смеласць. 

Змест гульні: на пляцоўцы дзеці малююць на зямлі круг, які называецца маткаю. Каб круг бачыць здалёк, у яго кладуць шапку або які-небудзь прадмет. Далей у іншым месцы дзеці становяцца або садзяцца так, каб утварыць круг. Па лічылцы:  

Мурашачка, букашачка, 

Няверная кукушачка. 

Заяц, месяц, дзе быў? 

- У лесе. 

- А што paбiў? 

- Сена кaciў. 

- Чым жа накрыў? 

- Скаварадою. 

- Хто ўкраў? 

-Турнас! 

Дзеці выбіраюць Турнаса i разбягаюцца. Той, хто стаў Турнасам, ловіць ix. Каго ён зловіць, той дапамагае яму лавіць acтaтнix. Heйкi час можна адпачыць, калі схавацца ў круг, але доўга затрымлівацца там нельга.  

Як толькі ўсе дзеці будуць злоўлены Турнасам i яго памочнікамі, гульню паўтараюць спачатку. 

Правілы гульні: уцякаючы ад лаўца, дзеці могуць схавацца ў круг i адпачыць там. Злоўлены iгpoк дапамагае лаўцу лавіць астатніх.   

ГУЖ 

Задачы: удасканальваць навыкі бегу, мяняючы напрамак i тэмп; развіваць вынослівасць, спрыт. 

Змест гульні: дзеці збіраюцца на пляцоўцы. Двое з ix становяцца ў круг, астатнія за iм. Адзін з iгpaкoў, што стаіць у крузе, штурхае другога ад сябе са словам «гуж». Гэты iгpoк выбягае з круга i пачынае лавіць іншых. Усе дзеці ўцякаюць. Калі «гуж» каго-небудзь зловіць, той ідзе ў круг, замяняе лаўца. У іншым выпадку ён застаецца на сваім месцы i бегае за дзецьмі, пакуль не зловіць i не паставіць каго-небудзь на свае месца. 

Правілы гульні: па сігналу «гуж» дзеці ўцякаюць, a iгрок-гуж ловіць ix. Калі на працягу трох мінут ігрок-гуж не зловіць нікога з дзяцей, на дапамогу яму прыходзщь iгpoк, які заставаўся ў крузе. 

У ЗАЙЦА 

Задачы: удасканальваць уменне хутка арыентавацца ў навакольным асяроддзі, развіваць смеласць. 

Змест гульні: дзеці збіраюцца ў цесны кружочак. Адзін з хлопчыкаў, больш спрытны, становіцца пасярэдзіне i, паказваючы на кожнага таварыша, чытае па слову: 

Мурашка, букашка, 

 Сонца, месяц... 

- Дзе ты быў?      

- У балоце. 

- Што paбiў? 

- Траву жаў. 

- Дзе падзеў? 

-Пад калодай. 

-Хто ўкраў? 

- Заяц. 

- Хто злавіў? 

- Хорт. 

Пры апошнім слове ўсе «зайцы» разбягаюцца. «Зайцам» вызначаецца месца, за межы якога яны не бегаюць. Галоўная задача хорта — злавіць ycix «зайцаў», якія ўцякаюць ад хорта ва ўмоўленае месца. 

Правілы гульні: хорт не пaвiнeн лавіць «зайцаў» на адлегласці 3 крокаў ад умоўленага месца. Зайцы - таксама не павінны бегаць паблізу ад яго. 

ШЧУПАК 

Задачы: удасканальваць навыкі руху калонай, мяняючы тэмп i напрамак, развіваць спрыт, увагу, пачуццё прасторы. 

Змест гульні: дзеці лічацца i выбіраюць шчупака i матку. Шчупак адыходзіць убок, а ўсе становяцца за маткай i моцна трымаюцца за яе i aдзін за аднаго. Шчупак кідаецца то ў адзін, то ў другі бок i iмкнeццa схапіць самага апошняга ў калоне. Тыя доўгім хвастом стараюцца ўвільнуць ад шчупака. Гульня працягваецца да таго часу, пакуль не будуць схоплены ўсе, хто стаяў за маткаю. 

Правілы гульні: irpoк лічыцца злоўленым, калі шчупак дакранецца да яго рукой; пры паўтарэнні гульні на ролю шчупака i маці назначаюць дзяцей з сярэдзіны калоны. 

САДЗІ ЛЯНОК! 

 Задачы: развіваць каардынацыю рухаў, хуткасць, уменне арыентавацца ў навакольных абставінах. 

 Змест гульні: перад пачаткам гульні дзеці выбіpaюць вядучага. Затым на зямлі малююць кругі — «гнёзды”, якix пaвiннa быць на 2 — 3 менш чым iгpaкoў. Усе становяцца ў агульны круг i бяруцца за рукі. Вядучы ходзіць па кругу i робіць розныя pyxi: прысядае, падскоквае i г. д. Дзеці, не разнімаючы рук, павінны паўтараць яго дзеянні. Нечакана вядучы камандуе: «Садзі лянок!» Кожны імкнецца заняць «гняздо». Той, хто яго не зойме, лічыцца пасаджаным, i яго садзяць у гняздо, дзе ён знаходзіцца да канца гульні. Затым гульня паўтараецца. 

Правілы гульні: вядучы павінен падаваць каманду “садзі лянок!» у той момант, калі дзеці зацікаўлены выконваннем разнастайных рухаў. 

У ПАЛАЧКУ - БУЛАВАЧКУ 

Задачы: выпрацоўваць навыкі хуткага бегу, дакладнасць i каардынацыю рухаў, хуткасць рэакцыі. 

Матэрыял: палачка. 

Змест гульні: дзеці мераюцца на палачцы: адзін абхоплівае яе рукою знізу, наступны шчыльна над iм i г. д. Калі ўсе возьмуцца за палачку, а верхні канец яе яшчэ свабодны, першы хлопчык прымае руку знізу i абхоплівае яшчэ вышэй. Toe ж робяць i іншыя, пакуль не застанецца свабоднага месца. Той, чыя рука будзе наверсе, павінен «icцi ў поле». Гэта — палявы. Адзін з iгpaкoў кідае далека па пляцоўцы палачку, па якую ён павінен бегчы i прынесцi «да агню» — звычайна да таго месца, адкуль палку кiдалі.  Пакуль палявы бегае за палачкай, астатнія павінны схавацца хто куды. Палявы прыносіць палачку «да агню», гаворыць: 

Палачка-булавачка дамоў прыйшла, 

Дома нікога не знайшла. 

 Каго першага знойдзе, 

 Той за палачкай пойдзе! 

Пасля гэтых слоў ён падкідвае палачку i ідзе шукаць дзяцей, якія схаваліся, а тыя імкнуцца ўлучыць момант, схапіць палачку i «адстукацца». Калі iм гэта ўдаецца, палявы зноў ідзе «ў поле», а астатнія хаваюцца. Калі ж палявы заўважьць каго-небудзь раней i сам адстукаецца, тады «ў поле» ідзе знойдзены iм хлопчык ці дзяўчынка.   

Правілы гульні: палявы не павінен увесь час знаходзіццца каля палачкі, калі з ліку iгpaкoў, якія схаваліся, адстукаўся хто-небудзь адзін, палявы зноў ідзе «ў поле». 

ШТАНДАР, СТОЙ! 

Задачы: удасканальваць навыкі лоўлі мяча, уменне пападаць iм ва ўцекачоў, выпрацоўваць дакладнасць рухаў. 

Матэрыял: мяч. 

Змест гульні: адзін бярэ мяч — ён штандар. Усе астатнія стаяць вакол. ігрок з мячом падкідвае мяч з воклічам: «Валя, табе!» Валя ловіць мяч з воклічам: «Штандар, стой!» Усе спыняюцца. Валя кідае мяч, імкнучыся трапіць iм у каго-небудзь. Той, у каго трапіць мяч, ловіць яго з воклічам: «Штандар, стой!» Калі iгpoк не трапіць мячом нi ў каго, яму залічваюць штрафное ачко. Гульня ідзе да пяці ачкоў. 

Правілы гульні: названы iгpoк павінен злавіць мяч i трапіць iм у аднаго з дзяцей, якія ўцякаюць. 

ПАДСЕЧКА 

Задачы: удасканальваць навыкі пападання мячом у рухомую цэль, paзвіваць вакамер, пачуццё прасторы. 

Матэрыял: мяч. 

Змест гульні: дзеці выбіраюць вядучага — рыбака, які прысядае i кладзе перад сабой мяч. Астатнія становяцца паўкругам каля мяча. Рыбак гаворыць некалькі разоў: 

- Клюе, клюе, клюе... i нечакана называе імя аднаго з дзяцей. 

Усе ўцякаюць, а той, каго ён назваў, павінен схапіць мяч i кінуць у каго-небудзь з ігракоў. Калі трапіць (падсячэ), падсечаны выбывае з гульні, а калі не трапіць — выбывае з гульні сам. Апошні iгpoк падкідвае мяч уверх i ўцякае. Рыбак павінен злавіць мяч i трапіць iм ва ўцекача. 

Правілы гульні: названае дзіця павінна кідаць мяч ва ўцекачоў i не адыходзіць ад рыбака. 

ПАЛЯЎНІЧЫЯ І АРОЛ 

Задачы: развіваць трапнасць i дакладнасць удару, вакамер, хуткасць рэакцыі. 

Змест гульні: усе дзеці — паляўнічыя. 3 дапамогай жараб'ёўкі выбіраюць вядучага — арла, яны адвольна перамяшчаюцца па пляцоўцы, перакідваючы адзін аднаму мяч, i імкнуцца выбраць зручны момант, каб легка ўдарыць мячом у cпiнy ці па нагах арла. Але падыходзіць да арла бліжэй, чым пяць-шэсць крокаў, не дазваляецца. Калі арол набліжаецца да паляўнічага, у якога мяч, той уцякае або аддае мяч іншаму. Калі арол зловіць мяч на ляту, ён кідае яго за межы пляцоўкі. Вяртае мяч у гульню паляўнічы, па вiнe якога мяч быў злоўлены арлом. Паляўнічы, якому ўдаецца падбіць арла, мяняецца з iм ролямі. 

Правілы гульні: арол можа адабраць мяч у паляўнічага, дакрануўшыся да яго рукой. 

ПАСПЕЙ АДБІЦЬ 

Задачы: практыкаваць ва ўменні лавіць мяч на ляту i трапляць iм ва ўцекача, развіваць дакладнасць рухаў, хуткасць рэакцыі. 

Матэрыял: лапаткі – ракеткі. 

Змест гульні: усе дзеці малююць кpyгi i бяруць лапаткі ракеткі. Адзін з ix застаецца без круга — гэта водзячы. Ён падкідвае мяч, а дзеці адбіваюць яго, імкнучыся пры гэтым не выйсці са свайго круга, таму што водзячы можа заняць яго круг. Хто застаўся без круга, становіцца водзячым, кідае мяч, i гульня працягваецца. 

Правілы гульні: мяч павінен адбіваць той гrpoк, над кругам якога ён пралятае. 

МЯНЬКІ 

Задачы: практыкаваць у бегу з лоўляй i выкрутамі, развіваць хуткасць рэакцыі, смеласць, спрыт, вынослівасць, каардынацыю рухаў. 

Змест гульні: на пляцоўцы малююць квадрат, які называюць «ракой». У цэнтры квадрата i ўздоўж кожнай бакавой лініі малююць кругі - «ямкі» дыяметрам 1-1,5 м i выбіраюць двух рыбакоў, астатнія дзеці — рыбы. Рыбакі, узяўшыся за pyкi, ловяць рыб, якія могуць выратоўвацца ў «ямах». Аднак знаходзіцца ў яме можа толькі адна рыба. Як толькі другая рыба заплывае ў яму, тая, што там знаходзіцца, павінна пакінуць яе. Злоўленыя рыбы дапамагаюць лавіць іншых рыб. Гульня заканчваецца, калі рыбакі пераловяць ycix рыб. Пяць рыб, якія выратаваліся ў ямах, называюць мянькамі. Яны i з'яўляюцца пераможцамі гульні. 

Правілы гульні: рыба лічыцца злоўленай, калі рыбакі замкнуць pyкi вакол яе. 

ЖАРТАЎНІК 

Задачы: удасканальваць навыкі пападання мячом у рухомую цэль, ва уменні дзейнічаць хутка i дакладна, развіваць дакладнасць рухаў, вакамер. 

Матэрыял:  невялікі мяч. 

Змест гульні: на зямлі малююць круг дыяметрам 10-20 м (у залежнасці ад колькасці ўдзельнікаў). Затым iгpaкi дзеляцца на дзве каманды: жартаўнікі i палахлівыя. Палахлівыя ў адвольным парадку перамяшчаюцца ўнутры круга, жартаўнікі (у аднаго з ix схаваны невялікі мяч) ходзяць вакол ix i час ад часу замахваюцца быццам для кідка. Ігрок з мячом у зручны момант кідае мяч у аднаго з палахлівых. Той, у каго трапіць мяч, выбывае, i гульня пачынаецца спачатку. Пасля трох промахаў каманды мяняюцца ролямі. Калі тры разы прамахнецца i другая каманда, падлічваюцца iгpaкi, якix выбілі. Перамагае каманда, якая выбіла больш iгpaкoў праціўніка. 

Правілы гульні: ipoк з мячом павінен у зручны момант трапіць iм у iгpaкa, які знаходзіцца ў крузе. 

ЕЛКА 

Задачы: удасканальваць навыкі хуткага бегу з выкрутамi i кіданнем па цэлі, якая рухаецца. Выхоўваць спрыт, уменне арыентавацца на пляцоўцы, выкарыстоўваць розныя тактычныя прыёмы. 

Матэрыял: мяч. 

Змест гульні: жараб'ёўкай дзеці выбіраюць «палявіка» i «елавіка». Астатнія iгpaкi — біткі. На зямлі праводзяць дзве паралельныя лініі на адлегласці 15 — 20 м. Адна лінія абазначае мяжу горада, другая — вёскі. Паміж лініямі — поле. Елавік, стоячы на лініі горада, кідае ўгару мяч, a бiток адбівае яго бітай у поле, кідае біту, бяжыць у вёску i вяртаецца назад. Палявік павінен злавіць або схапіць мяч з зямлі i трапіць iм у бітка ў той час, калі ён бяжыць, г. зн. засекчы. Калі гэта яму ўдаецца зрабіць, ён займае месца елавіка, елавік — месца бiткa, пасля ўдару якога мяч быў злоўлены або засечаны ў полі. Біток, які выбег з горада i не паспеў вярнуцца назад, застаецца ў вёсцы i вяртаецца пасля ўдару наступнага бiткa. Кaлi ўсе бiткi прамахнуліся, не здолелі адбіць мяч i засталіся ў горадзе, елавік кідае на елку, г. зн. высока ўгару, а палявік імкнецца злавіць мяч або падняць яго i засекчы каго-небудзь з бягучых у горад або ў вёску. 

Правілы гульні: палявік павінен злавіць або схапіць мяч з зямлі i трапіць у бітка, які бяжыць у вёску або ў горад.  

МЯЦЕЛКА 

Задачы: развіваць хуткасць рэакцыі, спрыт, вакамер, дакладнасць рухаў, уменне арыентавацца ў навакольных абставінах. 

 Матэрыял: “мяцелкі” і “ледзякі” на кожнага ўдзельніка. 

Змест гульні: гульню праводзяць на катку або добра ўтаптанай снегавой пляцоўцы. Для гульні кожны ўдзельнiк павінен мець мяцёлку (пучок галінак) i 3 - 5 ледзякоў (асколкаў лёду або змёрзлага снегу) дыяметрам 5 - 7 см. На лёдзе (снезе) малююць круг дыяметрам 7 - 14 м. У цэнтры яго ставяць адзнаку — «мету». На лініі круга, на аднолькавай адлегласці адна ад адной, кожны iгpoк капае лунку шырынёй 15 - 30 см i глыбінёй 5 - 7 см.  

Пасля гэтага адзін з iгpaкoў кладзе лядзяк на «мету», а астатнія — за лініяй круга, i ўсе становяцца каля cвaix лунак. Ігрок, лядзяк якога ляжыць на меце, рэкламуе: «Усім разам на гэтым месцы паўвека месці, аднаму замесці» - i ўдарае мяцёлкай па лёдзе. Iгpaкi бягуць да меты i cвaiмi мяцёлкaмi імкнуцца замесці лядзяк у сваю лунку. Калі лядзяк замецены, на мету кладзецца другі лядзяк, iгpaкi вяртаюцца да cвaix лунак, i каманду падае наступны ігpoк, які стаіць злева ад папярэдняга. Гульня працягваецца, пакуль не будуць замецены ўсе ледзякі. Пераможцам аб'яўляецца той, хто замяце ў сваю лунку найбольшую колькасць ледзякоў. 

 Правілы гульні: у час гульні забараняецца хапаць адзін аднаго рукамі, падстаўляць падножкі. 

КОШКА І МЫШКА 

Задача: развіваць хуткасць рэакцыі, увагу, выхоўваць смеласць i пачуццё калектывізму. 

Змест гульні: па лiчылцы дзеці выбіраюць кошку i мышку. Усе астатнія дзеці, узяўшыся за рукі, становяцца ў круг. Круг размыкаюць у двух месцах, утвараючы вароты. Мышка знаходзіцца ў крузе, кошка за кругам. Па сігналу кошка імкнецца злавіць мышку. Кошка можа трапіць у круг толькі праз вароты. Мышка бегае, дзе хоча, пралазіць пад рукамі дзяцей. Калі кошка зловіць мышку, яны мяняюцца ролямі. 

Правілы гульні: кошка i мышка павінны часта мяняцца ролямі.   

ЗАСОЛЫ 

Задачы: садзейнічаць развіццю хуткасці, спрытнасці. 

Матэрыял: вяровачка. 

Змест гульні: гуляючыя выбіраюць вядучага “Засола”. Усе становяцца ў калону па аднаму, рукі апушчаны. Вядучы ідзе ўздоўж калоны і непрыкметна перадае каму-небудзь у рукі вяровачку. Ігрок, атрымаўшы вяровачку, бяжыць наперад і імкнецца “засаліць” ею першага ў калоне. Калі першы ў калоне заўважыць іграка з вяровачкай, ен павінен бегчы з другога боку калоны да яе канца, імкнучыся стаць ззаду апошняга раней, чым яго “засоляць”. Той з іх, хто акажацца менш хуткім, становіцца “Засолам”, і гульня працягваецца. 

Правілы гульні: ігракі, якія заўважыць, што вярвачка перададзена, не павінны гаварыць пра гэта іным; у калоне ніхто не павінен азірацца; калі нехта ў калоне азірнецца, то ен становіцца вядучым. 

ПАДСКОКІ 

Задачы: садзейнічаць фізічнаму развіццю дзяцей. 

Матэрыял: драўляная палка даўжынёй 2м. 

Змест гульні: гуляючыя становяцца ў калону на адлегласці 2м адзін ад аднаго. Два ігракі, трымаючы за канцы палку, становяцца ў пачатку калоны тварам да сваіх таварышаў. Па чарзе ўдзельнікі гульні падыходзяць да палкі і штуршком дзвюх ног з месца пераскокваюць яе. Той, хто не здолее пераскочыць, з гульні выбывае. Пераможцам лічыцца апошні, хто застаўся ў гульні (лепшы “падскок”). 

Правіла гульні: ігрок, пераскокваючы палку, не павінен закрануць яе нагой, інакш ен выбывае. 

 

 

СПІС ВЫКАРЫСТАНАЙ ЛІТАРАТУРЫ 

  1. Беларускія гульні ў дзіцячым садзе: дапам. для выхавальніка  / склад. З.І. Ермакова, В.М. Шабека. – 2-е выд., дап. – Мінск: Народная Асвета, 1987.- 80с. 
  2. Дзіцячы фальклор / склад. Г.А. Барташэвіч.- Мінск., 1972. 
  3. Лях, Н.У. Беларускія народныя гульні ў фізічным выхаванні дзяцей дашкольнага ўзросту (з вопыту работы) / Н.У. Лях. – Мінск: Зорны верасок, 2014. – 231с.
  4. Старжынская, Н.С. Сябруем і гуляем разам /  Н.С. Старжынская. – Мінск.: Народная асвета, 1994. – 80с. 
 
 
 

 

свернуть